همزمان با افزایش قیمت نفت و سختگیری بیشتر تهران بر عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز، طی هفتههای اخیر خبرهایی درباره سفر مقامهای قطری و پاکستانی به ایران و تلاش برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن منتشر شده است؛ اخباری که واکنش سریع بازار نفت به آنها، بار دیگر نقش «جنگ خبرها» در تحولات بازار انرژی را پررنگ کرده است.بررسی روند تحولات بازار نشان میدهد هر بار که قیمت نفت به محدودههای حساس، بهویژه مرز ۱۰۰ دلار، نزدیک میشود، انتشار خبرهایی درباره مذاکره، میانجیگری و احتمال توافق با ایران میتواند بخشی از ریسک بازار را کاهش داده و بر قیمت نفت اثر بگذارد. همین مسئله این احتمال را مطرح کرده که واشنگتن از اثر روانی اخبار مذاکرات برای کنترل قیمت نفت استفاده میکند؛ موضوعی که ضرورت دقت بیشتر مسئولان ایرانی در نحوه و زمان تبادل پیامها و اعلام نتایج رایزنیها را نشان میدهد. وقتی «خبر» به ابزار کنترل قیمت نفت تبدیل میشودطی ماههای اخیر، هر بار که قیمت نفت به محدودههای حساس نزدیک شده، اخباری درباره مذاکرات ایران و آمریکا یا نزدیک بودن توافق منتشر شده است.طبیعی است که کاهش تنش میان تهران و واشنگتن میتواند از ریسک بازار نفت بکاهد، اما تکرار این الگو این پرسش را ایجاد کرده است که آیا کاخ سفید از اثر روانی چنین اخباری برای مدیریت انتظارات بازار استفاده میکند؟
در چنین شرایطی، برای اثرگذاری بر بازار لزوماً نیازی به وقوع یک تحول بزرگ در میدان نیست. کافی است این پیام به معاملهگران منتقل شود که مذاکرات در جریان است، توافق نزدیک شده یا میانجیها به نتیجه رسیدهاند؛ همین پیام میتواند بخشی از نگرانیها درباره تداوم بحران و اختلال در عرضه نفت را کاهش دهد.بولتون: فکر میکنم این دستکاری بازار استاظهارات جان بولتون، مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، در این زمینه قابل توجه است. بولتون در گفتوگویی با شبکه CNN در ۳۰ آوریل، در واکنش به اظهارات دولت ترامپ درباره وضعیت مذاکرات با ایران، گفت: «فکر میکنم این دستکاری بازار است».او در ادامه توضیح داد که چنین پیامهایی میتواند با هدف آرام کردن بازار و پایین آوردن قیمت نفت مطرح شود و از این وضعیت به عنوان «صحبتهای اطمینانبخش برای آرام کردن بازارها» یاد کرد.این اظهارات زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که در ماههای اخیر گزارشهای متعددی درباره نزدیک شدن ایران و آمریکا به توافق منتشر شده است. گزارشهای متعدد از توافق؛ واقعیت یا سیگنال به بازار؟باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، در ماههای اخیر چندین گزارش درباره نزدیک شدن ایران و آمریکا به توافق منتشر کرده است. برای نمونه، اکسیوس در ۲۳ مارس از مذاکره میان فرستادگان ترامپ و یک مقام ارشد ایرانی خبر داد؛ ادعایی که از سوی تهران رد شد و محمدباقر قالیباف نیز اعلام کرد مذاکرهای میان دو طرف انجام نشده است.در فضای رسانهای ایران همچنین ادعاهایی درباره انتشار چندباره اخبار مربوط به «نزدیک بودن توافق» از سوی اکسیوس مطرح شده است؛ هرچند نمیتوان این ادعا را بدون قید و شرط یک واقعیت قطعی دانست و خود راوید نیز برخی از این ادعاها را رد کرده است.
بنابراین مسئله اصلی لزوماً تعداد دقیق این اخبار نیست؛ بلکه تکرار خبرهای مربوط به پیشرفت مذاکرات و واکنش سریع و قابل توجه بازار نفت به این اخبار است. معامله ۵۸۰ میلیون دلاری پیش از پست ترامپ موضوع زمانی حساستر میشود که دادههای بازار درباره معاملات نفتی پیش از انتشار یکی از پیامهای ترامپ مورد توجه قرار گرفته است.بر اساس گزارشی که فایننشالتایمز درباره دادههای بازار منتشر کرد، در ۲۳ مارس حدود ۵۸۰ میلیون دلار قراردادهای آتی نفت برنت و وستتگزاس اینترمدیت تنها حدود ۱۵ دقیقه پیش از انتشار پست ترامپ درباره مذاکرات با ایران معامله شد. پس از انتشار این پیام، قیمت نفت به سرعت کاهش یافت.این اتفاق بهتنهایی اثباتکننده استفاده عامدانه از اخبار برای دستکاری بازار نیست، اما در کنار اظهارات مطرحشده در آمریکا و تکرار الگوی انتشار اخبار مذاکرات، اهمیت بررسی نقش «سیگنالهای خبری» در بازار نفت را افزایش میدهد. واشنگتن ممکن است کارت «خبر توافق» را بیش از حد بازی کرده باشدالبته این تاکتیک در بلندمدت با یک مشکل اساسی مواجه است. انتشار اخبار مذاکرات ممکن است در کوتاهمدت قیمت نفت را کاهش دهد، اما تکرار بیش از حد آن میتواند اعتماد فعالان بازار به این اخبار را کاهش دهد.اگر چندین بار خبر نزدیک بودن توافق منتشر شود اما در عمل توافقی شکل نگیرد، معاملهگران به تدریج با احتیاط بیشتری به چنین گزارشهایی نگاه خواهند کرد و اثر روانی آنها نیز کاهش مییابد.به بیان دیگر، واشنگتن ممکن است با تکرار بیش از اندازه این تاکتیک، بخشی از ظرفیت اثرگذاری خود بر بازار را از دست بدهد.
جنگ خبرها، بخشی از جنگ نفت
آنچه در بازار نفت دیده میشود، نشان میدهد جنگ خبرها عملاً به بخشی از جنگ نفت تبدیل شده است. هر بار که قیمت نفت به محدودههای حساس میرسد، انتشار خبرهایی درباره مذاکره، میانجیگری یا نزدیک بودن توافق میتواند بخشی از ریسک بازار را کاهش دهد و به افت قیمتها منجر شود.اظهارات جان بولتون نیز نشان میدهد حتی در داخل آمریکا این احتمال مطرح شده که دولت ترامپ از چنین پیامهایی برای آرام کردن بازار استفاده میکند. تهران میان «خبر» و «واقعیت» فاصله بگذاردنکته مهم برای جمهوری اسلامی در این میان، تفکیک میان «خبر» و «واقعیت» است. مسئولان کشور نباید به هر خبر درباره میانجیگری، مذاکره یا نزدیک بودن توافق، وزن سیاسی و رسانهای بیش از اندازه بدهند؛ چراکه ممکن است ناخواسته به همان اثری کمک کنند که طرف مقابل به دنبال آن است.سفر مقامهای قطری و پاکستانی به ایران میتواند بخشی از یک تلاش واقعی برای کاهش تنش باشد، اما میان یک دیدار، یک رایزنی و یک توافق واقعی فاصله زیادی وجود دارد.از این رو، تهران باید میان تحولات واقعی و موجهای خبری ایجادشده در فضای رسانهای تفاوت قائل شود و اجازه ندهد تصمیمات سیاسی و اقتصادی کشور تحت تأثیر اخباری قرار گیرد که ممکن است بیش از آنکه بازتابدهنده یک تحول واقعی در میدان باشند، برای اثرگذاری بر انتظارات بازار منتشر شده باشند.در چنین شرایطی، دقت بیشتر مقامات ایرانی در زمان برگزاری جلسات، نحوه تبادل پیامها و زمان و شیوه اعلام نتایج مذاکرات ضروری است؛ چراکه مدیریت خبر و انتظارات بازار نیز بخشی از جنگ است.
