الجزیره امروز دوشنبه چهاردهم سپتامبر در یادداشتی با عنوان «ایران از بریکس در سایه تحریمها چه میخواهد؟» به بررسی اهداف اقتصادی و سیاسی تهران از عضویت در این گروه و ظرفیت بریکس برای کاهش آثار تحریمهای آمریکا علیه ایران پرداخته است.رسانه قطری با اشاره به اینکه ایران بریکس را فرصتی برای کاهش اثر تحریمهای آمریکا میداند، نوشته است هدف تهران لزوماً لغو تحریمها نیست، بلکه ایران از یک سو تلاش میکند وابستگی اقتصاد خود به دلار و زیرساختهای مالی غرب را کاهش دهد و از سوی دیگر با گسترش روابط بینالمللی، دامنه تحرک خود را افزایش داده و در برابر تلاشها برای منزوی کردن تهران ایستادگی کند.به نوشته الجزیره، بیانیه نشست بریکس در دهلینو نیز بخشی از مطالبات سیاسی ایران را پوشش داد؛ اعضای این گروه اقدامات قهری یکجانبه، تحریمهای اقتصادی و تحریمهای ثانویهای را که به تصویب شورای امنیت نرسیدهاند، مورد انتقاد قرار دادند و بر اهمیت توسعه تجارت با ارزهای محلی و تقویت نظامهای پرداخت فرامرزی تأکید کردند.
با این حال، پرسش اصلی برای تهران این است که آیا چنین مواضعی میتواند به ابزارهای مالی و تجاری قابل استفاده در عمل تبدیل شود یا خیر.آیزاک سعیدیان، استاد اقتصاد، در گفتوگو با الجزیره تأکید کرده است که بریکس نمیتواند تحریمهای آمریکا را لغو کند یا مصونیت بانکها و شرکتهای کشورهای عضو را در برابر تحریمهای ثانویه تضمین کند، اما میتواند بخشی از وابستگی اقتصاد ایران به دلار و زیرساخت مالی غرب را کاهش دهد.او معتقد است موضوع فقط انتخاب ارز نیست، بلکه مسیر انتقال پول نیز اهمیت دارد. به این معنا که حتی اگر معاملهای با یوان انجام شود، عبور آن از بانکی که در معرض نظام مالی آمریکا قرار دارد میتواند همچنان ریسک تحریم را حفظ کند. بنابراین هدف واقعبینانه ایران، به گفته سعیدیان، حذف دلار نیست، بلکه کاهش توان شبکه مالی غرب برای متوقف کردن تجارت خارجی ایران است.الجزیره همچنین به اهمیت همکاریهای مالی و بانکی میان اعضای بریکس اشاره کرده و مینویسد ایجاد یک نظام مالی واحد جایگزین سوئیفت در کوتاهمدت واقعبینانه نیست. به گفته سعیدیان، تفاوت منافع چین، هند، روسیه و دیگر اعضا باعث میشود شکلگیری تدریجی شبکههای پرداخت و توافقهای دوجانبه، مسیر محتملتری باشد.
بانک توسعه جدید؛ آزمون عملی همکاری اقتصادی با ایرانیکی از مهمترین آزمونهای این رویکرد، بانک توسعه جدید بریکس است. ایران عضو بریکس است و مقامهای ایرانی پیشتر از تلاش برای پیوستن به این بانک خبر دادهاند. در مردادماه نیز عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، اعلام کرد تهران بهزودی به بانک توسعه جدید خواهد پیوست، هرچند این بانک در آن زمان عضویت ایران را تأیید نکرد.سعیدیان معتقد است عضویت احتمالی ایران میتواند زمینه تأمین مالی پروژههای انرژی، حملونقل، آب و زیرساخت را فراهم کند، اما در عین حال نباید ظرفیت این نهاد را بیش از اندازه برآورد کرد؛ زیرا بانک توسعه جدید یک مؤسسه بینالمللی است و ملاحظات مربوط به تحریمها همچنان در تصمیمهای آن مؤثر خواهد بود.از نگاه اقتصادی، موفقیت این مسیر را میتوان با میزان تجارت غیر دلاری، توانایی بانکها برای انجام واقعی پرداختها، حجم تأمین مالی پروژههای ایران و میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی سنجید. در این میان، سرمایهگذاری بلندمدت اهمیت بیشتری دارد، زیرا تحقق آن به اعتماد نسبت به ثبات اقتصادی، امکان انتقال سود و بازگشت سرمایه نیازمند است.
الجزیره در بخش دیگری از گزارش، ابعاد سیاسی عضویت ایران در بریکس را بررسی کرده و به نقل از محسن فرخانی، استاد روابط بینالملل، نوشته است که ایران علاوه بر ظرفیتهای اقتصادی، از این عضویت بهره سیاسی و دیپلماتیک نیز میبرد.فرخانی معتقد است همپوشانی اهداف ایران با رویکرد بریکس برای کاهش نقش غرب در اقتصاد و سیاست جهانی، جایگاه تهران را در این مجموعه تقویت میکند. او مخالفت اعضای بریکس با تحریمهای آمریکا را نیز نشانهای از تقویت گفتمان چندجانبهگرایی میداند، هرچند اذعان دارد وابستگی اقتصادی برخی اعضای بریکس به آمریکا باعث میشود این گروه در شرایط کنونی نتواند حمایت کاملی از ایران ارائه کند.در پایان، الجزیره نتیجه میگیرد که آزمون اصلی بریکس برای ایران در بیانیهها خلاصه نمیشود، بلکه به توانایی تهران برای تبدیل عضویت خود به یک شبکه عملی تجاری و مالی بستگی دارد؛ شبکهای که بتواند مسیرهای تجارت، پرداخت، تأمین مالی و سرمایهگذاری را متنوع کرده و هزینه و آسیبپذیری اقتصاد ایران در برابر تحریمها را کاهش دهد.
