النینو یکی از شناختهشدهترین پدیدههای طبیعی اقلیمی در جهان است که معمولاً هر ۲ تا ۷ سال یکبار رخ میدهد. این پدیده زمانی شکل میگیرد که آبهای سطحی بخش شرقی اقیانوس آرام گرمسیری به شکل غیرعادی گرم میشوند. افزایش دمای این منطقه میتواند زنجیرهای از تغییرات آبوهوایی را در سراسر جهان ایجاد کند و الگوی بارش، دما، خشکسالی و طوفانها را در مناطق مختلف تغییر دهد.
اما اکنون یک مطالعه جدید، ابعاد نگرانکنندهتری از رابطه میان النینو و تغییرات اقلیمی را نشان داده است. بر اساس این پژوهش، موضوع فقط این نیست که النینو میتواند گرمای جهانی را برای مدتی افزایش دهد؛ بلکه گرمایش جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی نیز میتواند خود النینو را شدیدتر کند.
این یافته از آن جهت اهمیت زیادی دارد که نشان میدهد بحران اقلیمی و النینو ممکن است وارد چرخهای شوند که در آن، هر یک شرایط را برای دیگری تشدید میکند. در چنین شرایطی، رویدادهای بسیار شدید النینو میتوانند در آینده بیشتر از گذشته اتفاق بیفتند و پیامدهای آنها برای جوامع انسانی، کشاورزی و امنیت غذایی گستردهتر شود.
النینو چیست و چرا اهمیت دارد؟
النینو یک پدیده طبیعی و دورهای در سامانه اقلیمی زمین است که با گرم شدن غیرعادی آبهای اقیانوس آرام استوایی در بخش شرقی این اقیانوس همراه میشود. این تغییر دما میتواند بر جریانهای جوی و بادهای تجاری تأثیر بگذارد و در نتیجه شرایط آبوهوایی مناطق بسیار دور از اقیانوس آرام را نیز تغییر دهد.
در حالت معمول، بادهای تجاری گرمای سطح آب را به سمت غرب اقیانوس آرام منتقل میکنند. اما در زمان وقوع النینو، این روند ضعیف میشود و آب گرم به سمت شرق حرکت میکند. نتیجه این تغییر میتواند افزایش بارندگی و سیل در برخی مناطق و خشکسالی شدید در مناطق دیگر باشد.
النینو همچنین معمولاً با افزایش دمای میانگین جهانی همراه میشود. به همین دلیل، سالهایی که با یک النینوی قوی همزمان میشوند، اغلب در میان گرمترین سالهای ثبتشده قرار میگیرند.
النینوی «گودزیلا» چرا نگرانکننده است؟
در متن حاضر، النینوی بسیار قدرتمندی که در حال وقوع است به صورت غیررسمی «گودزیلا» نامیده شده است؛ عنوانی که برای توصیف یک رویداد بسیار بزرگ و غیرعادی النینو استفاده میشود.
بر اساس این گزارش، این النینو قرار است در اواخر سال به اوج خود برسد و از آن به عنوان یکی از قویترین رویدادهای النینو در تاریخ ثبتشده بشر یاد شده است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم النینو معمولاً خودش باعث افزایش دمای جهانی میشود. بنابراین اگر در دورهای قرار داشته باشیم که دمای پایه زمین به دلیل انتشار گازهای گلخانهای بالاتر از گذشته باشد و همزمان یک النینوی بسیار قوی نیز رخ دهد، اثر ترکیبی این دو پدیده میتواند بسیار شدیدتر باشد.
سالهای ۱۹۹۸، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۴ نمونههای مهمی از این وضعیت هستند. هر سه سال با رویدادهای بسیار شدید النینو همراه بودند و افزایش دمای جهانی در آنها به ثبت رکوردهای مهمی منجر شد.
گرمایش جهانی فقط پیامد النینو را بیشتر نمیکند
یکی از مهمترین نتایج مطالعه جدید این است که رابطه میان النینو و گرمایش جهانی را نمیتوان فقط یکطرفه در نظر گرفت.
پیش از این، دانشمندان به خوبی میدانستند که النینو میتواند باعث افزایش موقت دمای جهانی شود و در سالهای وقوع این پدیده، گرمای بیشتری در سامانه اقلیمی زمین مشاهده شود. اما پرسش مهم این بود که آیا افزایش دمای ناشی از فعالیتهای انسانی نیز میتواند النینو را تغییر دهد یا خیر.
جولیا کول، پژوهشگر اقلیم در دانشگاه میشیگان و رهبر این مطالعه، میگوید یافتههای پژوهش نشان میدهد رابطه میان این دو پدیده دوطرفه است. به بیان ساده، النینو میتواند گرمایش جهانی را تشدید کند و در مقابل، گرمایش جهانی نیز میتواند النینو را در زمان وقوع شدیدتر کند.
این مسئله از دید دانشمندان اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر گرمایش زمین باعث شود النینوهای شدیدتری شکل بگیرند، پیامدهای اقلیمی آنها نیز میتواند بزرگتر شود.
مرجانهای ۱۰۰۰ ساله راز النینوهای گذشته را آشکار کردند
برای بررسی اینکه آیا النینو در دوره معاصر واقعاً تغییر کرده است یا خیر، پژوهشگران به سراغ شواهدی بسیار قدیمی رفتند.
آنها ترکیب رسوبات و بقایای فسیلی مرجانهای بزرگ موجود در جزایر گالاپاگوس را با دقت بررسی کردند. قدمت برخی از این مرجانها به حدود ۱۰۰۰ سال پیش میرسد.
این مرجانها مانند یک آرشیو طبیعی اقلیمی عمل میکنند. ترکیبات شیمیایی موجود در ساختار آنها میتواند اطلاعاتی درباره دمای سطح دریا در دورهای که مرجان زنده بوده است، در اختیار دانشمندان قرار دهد.
جزایر گالاپاگوس برای چنین مطالعهای اهمیت ویژهای دارند، زیرا در نزدیکی مرکز منطقهای قرار گرفتهاند که النینو در آن شکل میگیرد و تغییرات دمای آب در این منطقه میتواند نشانه بسیار خوبی از شدت این پدیده باشد.
جولیا کول در توضیح اهمیت این منطقه گفته است که گالاپاگوس عملاً در «قلب منطقه النینو» قرار دارد؛ جایی که در طول یک رویداد النینو، آبهای اطراف آن به شکل قابل توجهی گرم میشوند.
پژوهشگران با استفاده از اطلاعات ثبتشده در این مرجانهای قدیمی توانستند الگوهای النینو در قرنهای گذشته را با وضعیت دوران مدرن مقایسه کنند.
النینوها برای قرنها نسبتاً پایدار بودند
نتایج بررسی مرجانها نشان داد النینو در بخش بزرگی از این دوره ۱۰۰۰ ساله، نوسانات نسبتاً پایداری داشته است. اما شرایط تقریباً همزمان با آغاز صنعتیشدن گسترده جهان در اواخر قرن نوزدهم شروع به تغییر کرد. به تدریج، نشانههای افزایش تغییرپذیری النینو آشکارتر شد و این روند در چند دهه اخیر سرعت بیشتری گرفت. پژوهشگران میگویند طی ۴۰ سال گذشته، تغییرپذیری النینو حدود ۳۷ درصد بیشتر از دوران پیشاصنعتی شده است.
این رقم از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد مسئله فقط افزایش دمای متوسط زمین نیست. به نظر میرسد یکی از مهمترین پدیدههای طبیعی تنظیمکننده آبوهوای جهان نیز در حال تغییر رفتار خود است.
چرا ۴۰ سال گذشته نقطه عطف محسوب میشود؟
بررسی تاریخی انجامشده در این پژوهش نشان میدهد پس از رویداد النینوی سال ۱۹۸۲، تغییرپذیری این پدیده افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.
کول میگوید میزان تغییر مشاهدهشده در این دوره به اندازهای قابل توجه است که در سوابق حدود ۱۰۰۰ سال گذشته نمونه مشابهی برای آن دیده نشده است.
به گفته او، آنچه بیش از همه شگفتآور بوده، ثبات این روند است؛ به گونهای که تفاوت میان شرایط النینو در ۴۰ سال گذشته و دوران پیشاصنعتی بسیار مشخص و قابل توجه بوده است.
پژوهشگران همچنین تلاش کردهاند احتمال اینکه این تغییر صرفاً نتیجه یک اتفاق تصادفی یا نوسان طبیعی باشد را بررسی کنند. نتیجه مطالعه نشان داده است که نمیتوان این تغییرات را صرفاً به شانس یا عوامل طبیعی نسبت داد.
این یافته یکی از مهمترین بخشهای پژوهش محسوب میشود، زیرا نشان میدهد احتمال دارد گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی در تغییر رفتار النینو نقش داشته باشد.
افزایش شدت النینو چه معنایی برای جهان دارد؟
تغییر النینو فقط یک مسئله مربوط به اقیانوس آرام نیست. این پدیده میتواند الگوهای آبوهوایی را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد و پیامدهای آن هزاران کیلومتر دورتر از محل شکلگیریاش احساس شود.
برای نمونه، بخشهایی از آمریکای جنوبی و جنوب ایالات متحده در زمان النینو معمولاً با افزایش بارندگی و خطر سیلاب مواجه میشوند.
در مقابل، در هند معمولاً النینو با کاهش بارندگیهای موسمی همراه است. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا بارشهای موسمی نقش مهمی در کشاورزی و تأمین آب این کشور دارند.
کشورهایی مانند اندونزی و استرالیا نیز در دورههای النینو میتوانند با شرایط خشکتر و افزایش خطر خشکسالی روبهرو شوند.
بنابراین، اگر النینوهای شدیدتر در آینده به رویدادهای رایجتری تبدیل شوند، کشورهایی که همین حالا نیز با پیامدهای تغییرات اقلیمی مانند موج گرما، آتشسوزی جنگلی، خشکسالی و سیل مواجه هستند، ممکن است فشار بیشتری را تجربه کنند.
خطر گرسنگی برای ۵۰ میلیون نفر
یکی از نگرانکنندهترین پیامدهای احتمالی النینوی بسیار شدید فعلی، تأثیر آن بر تولید مواد غذایی است.
بر اساس پیشبینی مطرحشده در این گزارش، رویداد عظیم النینو که اکنون در حال گسترش است، میتواند تا پایان سال آینده حدود ۵۰ میلیون نفر را در سراسر جهان در معرض گرسنگی حاد قرار دهد.
دلیل اصلی این نگرانی، تأثیر همزمان تغییرات بارندگی، خشکسالی، گرمای شدید و سایر پیامدهای آبوهوایی بر تولید محصولات کشاورزی است.
اگر بارشها در یک منطقه کاهش پیدا کند، محصولات کشاورزی ممکن است آسیب ببینند. در نقطهای دیگر ممکن است بارندگی شدید و سیل زمینهای کشاورزی را تخریب کند. افزایش دما نیز میتواند فشار بیشتری بر محصولات، منابع آب و دامداری وارد کند.
به همین دلیل، النینو صرفاً یک موضوع مربوط به هواشناسی نیست و میتواند مستقیماً با قیمت مواد غذایی، امنیت غذایی و زندگی میلیونها انسان ارتباط پیدا کند.
کشورها باید پیش از وقوع النینو آماده شوند
جولیا کول معتقد است شناخت بهتر رابطه میان گرمایش جهانی و النینو باید کشورها را به سمت افزایش آمادگی و سازگاری با این پدیده سوق دهد.
یکی از نمونههایی که در این زمینه مطرح شده، هند است که در حال انجام اقداماتی برای ذخیرهسازی مواد غذایی در برابر پیامدهای احتمالی النینو است.
چنین اقداماتی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد، زیرا اگر دانشمندان بتوانند وقوع یک النینوی شدید را از ماهها قبل پیشبینی کنند، دولتها فرصت خواهند داشت تا بخشی از خسارات احتمالی را کاهش دهند.
ذخیره مواد غذایی، مدیریت منابع آب، آمادهسازی زیرساختها برای سیلاب و تقویت برنامههای مقابله با خشکسالی میتواند بخشی از راهکارهای سازگاری با شرایط جدید باشد.
اما از نگاه پژوهشگران، سازگاری تنها بخشی از راهحل است.
سوختهای فسیلی در مرکز بحران قرار دارند
کول تأکید میکند که کشورها باید همزمان با آماده شدن برای النینوهای شدیدتر، به ریشه اصلی افزایش دمای زمین نیز توجه کنند.
از نگاه او، یکی از مهمترین عوامل گرمایش جهانی، همان سوختهای فسیلی است که انسانها هر روز برای تولید انرژی، حملونقل و فعالیتهای صنعتی مصرف میکنند.
به همین دلیل، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و حرکت به سمت فناوریهای انرژی با انتشار کمتر میتواند نقش مهمی در محدود کردن شدت بحران اقلیمی داشته باشد.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر گرمایش جهانی واقعاً بتواند النینو را شدیدتر کند، ادامه افزایش دمای زمین ممکن است نه تنها به صورت مستقیم باعث افزایش گرما شود، بلکه از طریق تغییر در پدیدههایی مانند النینو نیز آثار ثانویه و گستردهتری ایجاد کند.
واکنش دانشمندان به یافتههای جدید
سامانتا استیونسون-کارل، دانشمند دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا و یکی از نویسندگان این مطالعه، میگوید یافتههای پژوهش نشانه قدرتمندی ارائه میکند که تغییرات اقلیمی ممکن است همین حالا نیز در حال تقویت رویدادهای النینو باشد.
به گفته او، اگر این نتیجه درست باشد، رویدادهای بسیار بزرگ النینو مانند آنچه اکنون در منطقه گرمسیری اقیانوس آرام مشاهده میشود، ممکن است در آینده بیشتر اتفاق بیفتند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بسیاری از جوامع جهان هماکنون نیز با افزایش موجهای گرما، آتشسوزیهای جنگلی، خشکسالی و سیلاب دستوپنجه نرم میکنند. اگر یک عامل طبیعی مانند النینو نیز تحت تأثیر گرمایش جهانی شدیدتر شود، فشار بر این جوامع میتواند افزایش پیدا کند.
اندرو دسلر، دانشمند اقلیمشناسی در دانشگاه تگزاس A&M که در انجام این پژوهش مشارکت نداشته، نیز این مطالعه را یک اعتبارسنجی مهم برای پیشبینیهای مدلهای اقلیمی توصیف کرده است.
به اعتقاد او، نتایج این تحقیق نشان میدهد بخش قابل توجهی از خسارتهای ناشی از النینوی پیش رو را میتوان به اقتصادی مرتبط دانست که همچنان وابستگی زیادی به سوختهای فسیلی دارد.
النینوی آینده میتواند با گذشته متفاوت باشد
مطالعه جدید تصویری مهم از رابطه پیچیده میان گرمایش جهانی و النینو ارائه میدهد. النینو یک پدیده طبیعی است که هر ۲ تا ۷ سال یکبار رخ میدهد، اما شواهد به دست آمده از مرجانهای ۱۰۰۰ ساله در جزایر گالاپاگوس نشان میدهد رفتار این پدیده در دهههای اخیر با گذشته تفاوت پیدا کرده است.
بر اساس نتایج این پژوهش، تغییرپذیری النینو در ۴۰ سال گذشته حدود ۳۷ درصد بیشتر از دوران پیشاصنعتی شده است و این افزایش پس از رویداد النینوی ۱۹۸۲ آشکارتر شده است. پژوهشگران همچنین معتقدند این تغییر را نمیتوان صرفاً به نوسانات تصادفی یا طبیعی نسبت داد.
از سوی دیگر، سالهای ۱۹۹۸، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۴ نشان دادهاند که النینوهای شدید چگونه میتوانند در افزایش دمای جهانی نقش داشته باشند. اکنون نگرانی اصلی این است که گرمایش جهانی ناشی از سوزاندن سوختهای فسیلی، خود باعث افزایش شدت چنین رویدادهایی شود.
پیامدهای این وضعیت میتواند از افزایش دما فراتر برود و به خشکسالی، سیل، آتشسوزی، کاهش تولید محصولات کشاورزی و در نهایت بحران امنیت غذایی منجر شود. پیشبینی مطرحشده در این گزارش حتی از احتمال قرار گرفتن حدود ۵۰ میلیون نفر در معرض گرسنگی حاد تا پایان سال آینده به دلیل اثرات النینوی فعلی بر تولید غذا خبر میدهد.
به همین دلیل، دانشمندان بر دو مسیر همزمان تأکید دارند؛ نخست اینکه کشورها باید برای النینوهای شدیدتر آماده شوند و زیرساختها و ذخایر غذایی خود را تقویت کنند و دوم اینکه برای کاهش ریشهای بحران، وابستگی به سوختهای فسیلی و انتشار گازهای گلخانهای کاهش یابد.
در نهایت، پیام اصلی این مطالعه روشن است: تغییرات اقلیمی فقط به معنای گرمتر شدن زمین نیست؛ این تغییرات میتوانند رفتار پدیدههای طبیعی مهمی مانند النینو را نیز دگرگون کنند. اگر این روند ادامه پیدا کند، النینوهای شدید ممکن است در آینده به مسئلهای جدیتر برای امنیت غذایی، اقتصاد و زندگی میلیونها نفر در سراسر جهان تبدیل شوند.
