یادگار خاندانی نیکنام در شیراز
پدرم معتقد است میهماننوازی و مهربانی شیرازیها هیچگاه اجازه نخواهد داد همراهان بیماران در مکانهای همگانی همچون پارکها و دیگر فضاهای سبز بخوابند.
شیراز، سرزمین نرمی و مهربانی است. در این دیار گویی با تصویری نو از آرامش و آسایش روبهرو خواهی شد. مردم شیراز همچنین به نیکوکاری و وقف شهرهاند. آنگونه که سندها و منابع سازمان اوقاف نشان میدهد بیش از یک ششم رقبههای موقوفههای کشور در منطقه فارس و شهر شیراز جای گرفته است. این پدیده را میتوان از نگاه ویژه مردم این سرزمین در یاریگری و نوعدوستی برآمده دانست. بسیاری از نهادهای بزرگ همگانی استان فارس و شهر شیراز از آیین وقف برآمدهاند. بیمارستان پرآوازه نمازی در شیراز از جمله همین موقوفههای نامدار است.
این دیار همچنین نیکنامانی بزرگ در خود جای داده است که با آیین وقف پیوندی استوار دارند. شیرازیها از گذشتههای دور در حوزه بخشندگی و وقف، بزرگانی در میان خود داشتهاند. امروز اما نمیتوان از وقف و نیکوکاری سخن راند و خاندان کاظمی شیرازی را از یاد برد؛ حاج محمدحسن کاظمی شیرازی و دخترش دکتر هلن کاظمی شیرازی که به داشتن موقوفههایی گوناگون و بزرگ در سراسر استان فارس بهویژه شهر شیراز شهرهاند. موقوفههایی که از این خانواده برجای مانده است در روزگار کنونی در میان دیگر وقفها و موقوفهها کمنظیرند. این خاندان نیکنام در مسیر چند هزار ساله نیکوکاری ایران گام برداشته و بدان سلسله پیوستهاند. اینان از تبار بزرگان آیین نیکوکاری و انساندوستی در تاریخ ایران برشمرده میشوند.
خاندان کاظمی شیرازی و پیوستگی با آیین نیکوکاری
اینان از خانوادهای بزرگ برخاستهاند ... اصالت را در دودمان و شیوه زندگی اجتماعیشان میتوان دریافت. پدر و دختر کارهایی در شیراز انجام دادهاند که آنان را آوازهای نیک بخشیده است. حاج محمدحسن کاظمی شیرازی و دخترش دکتر هلن کاظمی شیرازی، اکنون در شیراز و منطقه فارس به نیکوکاری و بخشندگی شناخته میشوند. حاج محمدحسن، از خاندان روحانیانی بزرگ چون محمدکاظم شیرازی و میرزای شیرازی برآمده است. همین مساله موجب شده است میان اصالت خانوادگی او و کارهای نیکومنشانهاش پیوندی استوار برپا شود.
بزرگترین موقوفه معاصر کشور با ارزش بیش از یکصد میلیارد تومان با هدف توسعه علم و پژوهش همخوان با نیازهای روز جامعه که در شیراز جای گرفته، یادگار کوششهای این واقفان بزرگ است. این موقوفه در بهار سال 1395 خورشیدی همزمان با عید مبعث پیامبر اسلام (ص) رونمایی شده است.
پیش از آن که دریابیم خاندان کاظمی شیرازی با این وقف در پی چه بودهاند، از زبان یک مقام مسئول در زمینه اوقاف با ویژگیهای آن آشنا میشویم.
به گفته حسن ربیعی، سخنگوی سازمان اوقاف و امور خیریه، ارزش ریالی این موقوفه بیش از یک هزار میلیارد ریال برآورد شده است. وی در اینباره میگوید: «موقوفه کاظمی شیرازی از نظر ارزش ریالی، یکی از ارزشمندترین موقوفات کشور در دهههای اخیر به شمار آمده، از نظر انگیزه و نیت، در دسته وقفیات جدید و روزآمد میگنجد.»
این مقام مسئول تاکید میکند: «حاج محمدحسن کاظمی شیرازی و دخترش دکتر هلن کاظمی شیرازی، این موقوفه را ثبت کردهاند. این موقوفه، 20 هکتار زمین کشاورزی در شهرستان بیضای استان فارس، 30 هزار متر مربع زمین مسکونی، چندین باغ در شهر خفر و 20 هکتار زمین در شهرک انجیره را دربرمیگیرد.» این موقوفه همچنین چندین قطعه زمین به بزرگی 3 هزار متر مربع در شیراز، دو هکتار باغ در شهر شیراز، یک هکتار زمین در دروازه قرآن شیراز و یک منزل مسکونی در دینکان شیراز را در خود جای داده است.
به تصریح وی، واقفان در جریان این وقف، انگیزههای خود را حوزههایی چون پشتیبانی از نخبگان علمی، دانشجویان، طلاب و پژوهشگران، توسعه علم و دانش، ارتقای سلامت اداری، ساخت آسایشگاه و سرای سالمندان و ساخت استراحتگاه همراهان بیمار و برگزاری آیینهای جشن عید قربان و میلاد پیامبر (ص) در نظر گرفتهاند.
پدر و دختر در پی اندیشههای نیک
آنگونه که دکتر هلن شیرازی، یکی از دو واقف این موقوفه چشمگیر و بزرگ و دختر حاج محمدحسن کاظمی شیرازی، دیگر واقف این مجموعه روایت کرده است، انگیزه اصلی وقف نزد حاج محمدحسن کاظمی، توجه ویژه وی به علم و دانش، برگرفته از سنت خانوادگیشان بوده است. وی میگوید «انگیزه اصلی پدرم در وقف اموال خود و توجه ویژهاش به علم و دانش، از بیوت نیاکان وی یعنی مراجع تقلید زمان، مرحوم میرزای شیرازی بزرگ و مرحوم حاج محمدکاظم شیرازی سرچشمه میگیرد.»
وی پیشتر در آیین رونمایی از این موقوفه بزرگ گفته بود: «هر کشوری که سلامت اداری بر آن حاکم نباشد هرچند در آن کشور نخبه و دانشمند پرورش یابد، آن کشور موفق نبوده است؛ از اینرو پس از مشورت با استادان گوناگون همچون دکتر نجفی که پدر جرمشناسی ایران به شمار میآیند، تصمیم گرفته شد پژوهشکده جرمشناسی و پیشگیری در این راستا در این موقوفه پدید آید.»
به روایت وی، حاج محمدحسن کاظمی شیرازی بر آن است سالمندان در هر جامعه، گنجینههای آن سرزمین به شمار میآیند، بر همین اساس تصمیم گرفته است چندین خانه سالمندان در همسایگی خوابگاه دانشجویان در زمینهای موقوفه جانمایی شود و یکی از شرایط حضور در آن خوابگاه برای دانشجویان این باشد که از سالمندان حتی با یک شاخه گل پذیرایی و با آنها مهربانی کنند.
آنگونه که دختر این واقف بزرگ روایت میکند، پدرش همواره در پی پاسداری از نیکنامی شیرازیان بوده است. او میگوید: «در وقفنامه این موقوفه پیشبینی کردهایم میهمانسرایی برای آسایش همراهان بیماران در شیراز ساخته شود زیرا پدرم معتقد است میهماننوازی و مهربانی شیرازیها هیچگاه اجازه نخواهد داد همراهان بیماران در مکانهای همگانی همچون پارکها و دیگر فضاهای سبز بخوابند.»
او و دخترش بر آن شدهاند با این موقوفه بزرگ، اندیشههایی والا را به انجام رسانند؛ میخواهند درآمد رقبههای این وقف بزرگ را در راستای توسعه و پشتیبانی علم و دانش، گسترش علوم حوزوی و دانشگاهی در رشتههای پزشکی، حقوقی، فیزیک، شیمی و عمران هزینه کنند.
محمدحسن کاظمی شیرازی که در سال 1395 خورشیدی بزرگترین واقف سال ایران نام گرفته، همچنین پس از این وقف شگفتانگیز یک قطعه زمین به بزرگی 866 متر مربع به ارزش 20 میلیارد ریال را با انگیزه اشتغالزایی برای افراد بدون درآمد یا کمدرآمد و نیز ساخت بنایی برای فعالیت و اشتغال زنان بیسرپرست در شیراز وقف کرده است. وی همچنین برنامهریزی کرده است ساختمان موقوفه را خود بسازد و بخشی از آنجا را برای اقامت یا استراحت زنان شاغل بدون مکان سکونت در نظر بگیرد.