پس از بیش از دو سال اختلال گسترده در تردد کشتیها در دریای سرخ که در پی تجاوز رژیم صهیونیستی به غزه و گسترش تنشهای نظامی میان آمریکا، ایران و رژیم اسرائیل شکل گرفت، کانال سوئز همچنان در وضعیتی ناپایدار میان بازگشت محدود کشتیرانی بینالمللی و فشار سنگین ناامنی و محاسبات ژئوپلیتیکی قرار دارد.
این آبراه حیاتی اکنون با وجود بازگشت محتاطانه برخی خطوط بزرگ کشتیرانی، همچنان زیر سایه تهدیدهایی است که ریشه اصلی آن به سیاستهای تنشزای واشنگتن در منطقه بازمیگردد.در حالی که دو شرکت بزرگ حملونقل کانتینری جهان، مرسک و هاپاگ لوید، از سرگیری عبور بخشی از ناوگان خود از مسیر سنتی کانال سوئز را از اواسط فوریه اعلام کردهاند، اما واقعیت میدانی نشان میدهد شرکتهای جهانی کشتیرانی با گامهایی آهسته و حسابشده حرکت میکنند؛ گامهایی که بیش از هر چیز از نگرانی نسبت به سرایت آتش درگیریهای تحمیلشده به این گذرگاه حیاتی حکایت دارد.
سیاستهای نظامی آمریکا سایه سنگین ناامنی را حفظ کرده است
با وجود اظهارات رسمی رئیس هیئت کانال سوئز، اسامه ربیع، درباره ثبت نشانههایی از رشد مثبت در تردد کشتیها، کارشناسان حملونقل دریایی تأکید دارند که روند بهبود سریع نخواهد بود.به گفته این کارشناسان، آشفتگی گستردهای که خاورمیانه را دربرگرفته، بهویژه در نتیجه مداخلات نظامی آمریکا، کانال سوئز را به بخشی از معادلهای بزرگتر در جنگ تجاری و ژئوپلیتیکی واشنگتن تبدیل کرده است؛ جنگی که حتی رقابت ساختاری آمریکا و چین نیز در آن بیتأثیر نیست و پیشبینی میشود سالها ادامه یابد.
تنشآفرینی واشنگتن بازگشت کامل کشتیرانی را دشوار کرده است
کارشناسان لجستیک و حملونقل دریایی معتقدند تنش نظامی جاری میان آمریکا و ایران، مانعی جدی در مسیر بازگشت کانال سوئز به وضعیت عادی پیش از اکتبر ۲۰۲۳ به شمار میرود؛ دورهای که درآمد سالانه این کانال به حدود ۱۰.۵ میلیارد دلار میرسید.هرچند از ابتدای سال ۲۰۲۶ نشانههایی از بهبود نسبی در عبور کشتیها از جنوب دریای سرخ و کانال سوئز مشاهده شده، اما استمرار حضور نظامی آمریکا در دریای عرب و بابالمندب، به بهانه حفاظت از کشتیها، عملاً فضای بیاعتمادی را تشدید کرده است.این وضعیت در حالی ادامه دارد که نیروهای یمنی، در واکنش به تجاوزات مستمر رژیم صهیونیستی به غزه، بارها هشدار دادهاند کشتیهای مرتبط با تلآویو و حامیان غربی آن را هدف قرار خواهند داد؛ موضعی که از نگاه بسیاری از ناظران، پاسخی بازدارنده به ناامنی تحمیلی از سوی آمریکا و متحدانش تلقی میشود.
درآمدهای کانال هنوز به دوران پیش از جنگ نرسیده است
حمدی برغوث، کارشناس حملونقل دریایی، در گفتوگو با رسانه «العربی الجدید» تصریح میکند که تشدید تنش میان آمریکا و ایران، کانال سوئز و بابالمندب را به کانون فشارهای نظامی و سیاسی بدل کرده است. او تأکید دارد حضور رژیم صهیونیستی در قلب این بحران و ادامه جنگ علیه غزه، همراه با تهدیدهای مداوم علیه ایران، سطح نااطمینانی در آبراههای منطقه را افزایش داده و باعث شده شرکتهای کشتیرانی از بازگشت کامل به مسیر کانال سوئز خودداری کنند.به گفته این کارشناس، اگر مذاکرات جاری میان واشنگتن و تهران به نتیجهای ملموس نرسد، این وضعیت میتواند تا پایان سال جاری نیز ادامه یابد؛ شرایطی که پیامد مستقیم آن، تداوم کاهش درآمدهای ارزی کانال سوئز خواهد بود. هرچند درآمدهای کانال در نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ رشدی بیش از ۱۸ درصد داشته، اما این رقم همچنان پایینتر از سطح پیش از تجاوز به غزه است.
بازگشت تدریجی کشتیها همچنان شکننده است
برغوث با اشاره به اینکه نوسان در تردد کشتیها نشاندهنده مرحلهای گذار و ناپایدار است، میگوید شرکتهای کشتیرانی بازگشت خود به کانال سوئز را بهصورت مرحلهای و با فاصله زمانی سه تا شش ماهه انجام میدهند؛ آن هم مشروط به کاهش واقعی تهدیدهای امنیتی و ارزیابیهای مداوم شرکتهای بیمه بینالمللی.او همچنین تصریح میکند که آنچه آمریکا علیه ایران دنبال میکند، بخشی از یک جنگ اقتصادی و تجاری گستردهتر است که هدف نهایی آن بازچینی نظم جهانی و مهار بازیگران مستقل منطقهای است؛ نظمی که کانال سوئز نیز ناگزیر تحت تأثیر آن قرار گرفته است.
آمارها از بازگشت محدود عبور کشتیها حکایت دارد/نبود چشمانداز روشن برای بازگشت کامل
اتاق کشتیرانی مصر گزارش داده که در ژانویه گذشته، تردد کشتیها در کانال سوئز اندکی افزایش یافته، اما این میزان هنوز به کمتر از ۶۰ درصد سطح پیش از جنگ غزه میرسد. به باور کارشناسان این نهاد، این آمار نشاندهنده تداوم بیاعتمادی شرکتهای جهانی نسبت به ثبات امنیتی دریای سرخ است.بر اساس همین دادهها، بازگشت برخی خطوط بزرگ مانند مرسک و هاپاگ لوید نیز بهصورت محدود و تحت تدابیر شدید امنیتی انجام شده است؛ امری که خود گواهی بر شکنندگی وضعیت موجود و وابستگی آن به تحولات سیاسی و نظامی منطقه است.اطلاعات رسمی منتشرشده از سوی این شرکتها در پایان سال ۲۰۲۵ نشان میدهد هیچ جدول زمانی قطعی برای ازسرگیری کامل عبور کشتیها از دریای سرخ و کانال سوئز وجود ندارد، مگر آنکه ثبات امنیتی پایدار برقرار شود. نگرانی اصلی، احتمال تشدید دوباره درگیریها در نتیجه سیاستهای ماجراجویانه آمریکا و ادامه تجاوزات رژیم صهیونیستی است؛ عواملی که بهطور مستقیم واکنشهای بازدارنده یمن را نیز در پی داشتهاند.
سیاستهای تشویقی مصر در برابر فشارهای خارجی
در مقابل، عمرو السمدونی، دبیرکل شعبه حملونقل بینالمللی اتاق بازرگانی قاهره، بازگشت برخی خطوط بزرگ کشتیرانی را نشانه آغاز مرحلهای جدید میداند. به گفته او، تخفیفهای ارائهشده از سوی هیئت کانال سوئز، بهویژه برای کشتیهای بزرگ و مسیرهای دوردست تا ژوئن ۲۰۲۶، نقش مهمی در ترغیب شرکتها به بازگشت ایفا کرده است.او تأکید میکند که کانال سوئز همچنان از نظر هزینه و زمان، نسبت به مسیر دماغه امید نیک گزینهای بهصرفهتر است و هرگونه ثبات پایدار در دریای سرخ میتواند به کاهش هزینههای بیمه، افزایش عبور کشتیها و بهبود درآمدهای کانال منجر شود؛ درآمدهایی که در صورت مهار تنشسازی آمریکا و پایان تجاوزات منطقهای، قابلیت بازگشت به سطح پیشین را خواهند داشت.
