احیای پدیده «صف» پس از ۳ دهه در ایران!
صف برنج، صف گوشت، صف مرغ، صف …حکایت این روزهای نمای عمومی در برخی معابر عمومی ایران است. به این پدیده بازتولیده شده دهه ۶۰ در اقتصاد دهه ۹۰ ایران نگاهی اجمالی میافکنیم
به گزارش افکارنیوز،یکی از اجزاء لاینفک زندگی انسان و جامعه ایرانی در دهه ۶۰ شمسی صف و ایستادن در آن بود. صف هایی که بخش عمده آن برای تهیه ارزاق و کالاهای مورد نیاز از جانب مردم در مقابل محل توزیع کالاها شکل میگرفت.
پدیده اجتماعی صف در دهه ۶۰ شمسی به دو علت به وجود آمده بود: اولا جنگ تحمیلی و دوما کاهش فروش نفت باز هم در ارتباط با علت اول که دولت وقت را مجبور به جیره بندی و کوپنی نمودن کالاهای مورد نیاز مردم مینمود اما با این حال در دهه ۶۰ با آن گفتمان خاص معنویت گرایی، رساندن انسان به مرحله تعالی و از خاک بر افلاک شدن که شعارهای جناح حاکم چپ بود، صف نشان یک تضاد بود. انسانی که قرار بود به مرحله معنویت برسد مجبور بود به علت کمبود کالاهای مورد نیاز ساعات طولانی در صف بایستد و مسلما مابقی اوقات زندگی نیز هم و غمش پیرامون تامین ارزاق و کالاهای مورد نیاز باشد. به عبارت بهتر
شعارها و گفتمان حاکم از کمال معنوی انسان سخن میگفت اما واقعیتها همان انسان را گرفتار در بند نیازهای مادی نموده بود.
۲ - گویی شعار بازگشت به گفتمان انقلاب و دهه ۶۰ که دولت آقای احمدینژاد مدعی آن بود تنها در بازگشت به صف و ایستادن در آن خلاصه میشد! امسال در سال پایانی دولت دهم صف این پدیدار دهه شصتی دوباره در دهه ۹۰ به زندگی اجتماعی انسان ایرانی بازگشته است.
این جا نیز «صف» نشانی از یک پارادوکس است. انسانی که قرار بود پول نفت بر سر سفره اش بیاید، برنج، مرغ و… نیز از سر سفره اش رفته و او در کمبود این کالاها باید با پرداخت هزینه بیشتر ساعات طولانی در صف برای تهیه آنها به انتظار بایستد. صف اینجا نماد چیزی دیگر نیز هست: " تخفیف ارزش انسان ایرانی "، تخفیفی که شان انسان ایرانی را به دو کیسه برنج یا چند عدد مرغ کاهش داده است. صف اینجا تقابلی دیگر را نیز باز گو میکند. گرچه صف نمادی از تجمع انسانی است اما در صف هدف مشترکی بالاتر از نیازهای فردی انسانها را به هم پیوند نمی دهد. اگر عکسهای مربوط به صفهای این روزها مربوط به برنج را
بنگریم با تاویل نشانه شناسانه میتوان به این نتیجه رسید که صف تجمعی کاذب است. در این عکسها دست هایی که سعی میکنند زودتر از بقیه دستها از زیر کرکره مغازه به برنجی که بیرون انداخته شده دست یابند و انسانهای که از روی همدیگر برای دست یابی به کیسههای برنجی که از بالا پرتاب میشوند بالا میروند نشانگر این حقیقتهای تلخ هستند: تخفیف ارزش انسان و تنهایی و انفراد به جای تعاون و همکاری و زائل شدن اخلاق.
۳ - در نگرشی غیر سیاسی و بیشتر جامعه شناسانه به صف میتوان نحوه شکل گیری اش در جامعه ایرانی را در چار چوب تحلیلهای جامعه شناسی خودمانی معرف خلق و خوی بی نظمی ایرانیان دانست. صف به جای اینکه در شکل نرمالش چون خط راست منظم شکل گیرد در ایران در اکثر مواقع بیشتر به شکل توده ای در هم تنیده بر پا میگردد. بی نظمی که در جلوههای دیگرش چون بی قانونی در هنگام رانندگی و بروز حوادثبی شمار جلوه میکند. در این میان نیز چون دولتها امری منتزع از حیات اجتماعی نیستند آنان نیز به گونهای بی نظمی را به شکل خاص خودشان نمایان میکنند.
نتیجهگیری: صف در دهه ۶۰ نماد پارادوکسی بود که میتوان آن را با ماندن پاهای انسان ایرانی در خاک علیرغم تلاش دولت وقت برای رساندنش به افلاک توصیفش کرد. در دهه ۹۰ صف پارادکس میان شعار رفتن نفت بر سر سفره مردم و کمبود کالاها و گران شدن آنها میباشد.
جان کلام آنکه: صف یک تنه نمادی از نقصان و ضعفهاي دولت و ملت است که همچون آینهای وضعيت آن جامعه و مسئولانش را به عينه به نمایش ميگذارد!