مدیر سابق امور اوپک وزارت نفت در گفتوگو با «افکارنیوز»:
مردم از دولت انتظار عمل دارند و نه حرف
در حال حاضر شرایط کشورهای صادرکننده نفت از نظر کاهش درآمدها خوب نیست و فشار زیادی روی کشورهاست. البته این فشار روی کشور ما بیشتر است، بنابراین الان انتظار مردم بیشتر از قبل است و از دولت انتظار عمل دارند و نه حرف.
- کاهش قیمت نفت همچنان ادامه دارد و بودجه نفتی کشور تحتفشار است. در این شرایط، هنوز چشمانداز روشنی از بازار نفت و درآمد نفتی کشور دیده نمیشود و در عین حال، سهم نفت در بودجه کاهش و سهم مالیات افزایش یافته است. اما نکته اینجاست که در میان چنین چشماندازی از بازار نفت در حالی که برخی از مسوولان برخی از کشورهای نفتی نسبت به کاهش حقوق خود اقدام کردند، اما دولت ما برخلاف این موضوع عملکرد کرده است.
در همین رابطه، محمدعلی خطیبی، مدیر سابق امور اوپک وزارت نفت به «افکارنیوز» میگوید: «زمان خوبی نبود که اعضای دولت حقوق خود را بالا ببرند. در زمانی که مردم تحت فشار هستند و قدرت خریدشان به شدت پایین آمده، هیات دولت نباید حقوق اعضای خود را بالا ببرد.» به اعتقاد وی، «در حال حاضر شرایط کشورهای صادرکننده نفت از نظر کاهش درآمدها خوب نیست و فشار زیادی روی کشورهاست. البته این فشار روی کشور ما بیشتر است، بنابراین الان انتظار مردم بیشتر از قبل است و از دولت انتظار عمل دارند و نه حرف.» آنچه در ادامه میخوانید، مشروح گفتوگوی «افکارنیوز» با محمدعلی
خطیبی است.
* فکر میکنید در سالجاری قیمت نفت از رقم ۵۰ دلار پایینتر هم میآید؟
بستگی به یکسری شرایط دارد. ما یک موقع بحثهای بلندمدت میکنیم و یک زمانی بحثهای دو ماهه و سه ماهه. ممکن است در دو سه ماه آینده این اتفاق بیفتد.
*دکتر رنانی در سالهای گذشته در کتاب خود با عنوان «اقتصاد سیاسی مناقشه اتمی ایران» هشدار داده بود که به قیمت ۱۰۰ دلاری نفت نباید دل خوش کرد و این قیمت واقعی نیست و پایین میآید. به اعتقاد وی، هدف غرب از بالا نگاه داشتن قیمت سوختهای فسیلی، ایجاد انگیزه برای بخشهای مختلف اقتصادهای غربی برای کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی و افزایش تولید انرژیهای تجدیدپذیر است. آیا شما در سالهای گذشته با توجه به مسوولیتی که داشتید، پیشبینی چنین روزی را داشتید و اینکه قیمت نفت تا این حد کاهش یابد؟
ببینید، اگر چنانچه شما بازار نفت را به حال خود رها کنید، در کوتاهمدت قیمتها پایین میآید. زیرا ما درصدهایی مازاد عرضه نفت داریم. خاصیت اوپک همین است و با ظرفیتهای مازادی که دارد، بازی میکند. در واقع با مانوری که روی عرضه انجام میدهد، بازار را تنظیم میکند. تا زمانی که اوپک این نقش را داشته باشد، من فکر میکنم قیمتها میتواند در یک رقم با ثباتی حرکت کند.
ولی اگر چنانچه اوپک این نقش را ایفا نکند، یعنی بگوید من کاری به این کارها ندارم و هر کس هم هر چقدر خواست، تولید کند؛ مثل شرایطی که الان وجود دارد، در کوتاهمدت عرضه نفت لجامگسیخته میشود و بازار از حالت تعادل خارج میشود و اضافه عرضه فشار میآورد و قیمتها پایین میآید. ولی در یک آیندهای به دلیل همان عدم سرمایهگذاری، در عرض چند سال اضافه عرضهها مصرف میشود.
* الان میزان اضافه عرضه در دنیا چقدر است؟
رقمهای مختلفی عنوان میشود. رقمهایی در حدود ۳،۴ میلیون بشکه نفت مطرح است. شما فرض کنید همین ۳،۴ میلیون بشکه نفت درست باشد، همین میزان ظرف ۴ سال میشود مصرف شود و به دلیل اینکه سرمایهگذاری نمیشود، چیزی اضافه نخواهد شد. به این ترتیب، شما با یک صحنهای مواجه میشوید که دیگر امنیتی وجود ندارد. یعنی تقاضا بالا میرود، اما عرضه افزایش نمییابد. یعنی در اینجا عرضه و تقاضا به شدت به هم نزدیک میشود و این اضافه عرضهها و اضافه ظرفیتهای مازاد که وجود دارد، پشتوانه برای بازار است. اگر پشتوانه وجود نداشته باشد، بازار به هر سمتی میتواند برود و کسی
نمیتواند جلوی بازار را بگیرد.
یک خطری که وجود دارد، این است که به جز افزایش تقاضای جهانی، ما افت عرضه هم داریم. در حال حاضر بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت که یک قدمتی دارند، معمولا ذخایر نفتیشان از آن نیمه عمر اولش یا در حال عبور است، یا عبور کردند. اینها در واقع یا دچار افت تولید شدند و یا این که وارد افت تولید میشوند. بنابراین با کاهش قیمت نفت در میانمدت ظرفیتهای مازاد نفت خورده میشود، افت تولید بیشتر خود را نشان میدهد، تقاضای جهانی هم وجود دارد، اما عرضهای برای پاسخگویی وجود ندارد.
در مجموع میخواهم بگویم که بازار نفت یک بازار مدیریت شدهای بوده است و بازار مدیریتشدهای باید باشد تا منافع جمعی کشورهای تولیدکننده، مصرفکننده و سرمایهگذار تامین شود. وگرنه بر هم خوردن این بازار مدیریت شده به ضرر همه خواهد بود.
* در کل چشمانداز آتی بازار نفت را مثبت میبینید یا منفی؟
به طور معمول در فصل بهار یک مقدار تقاضا پایین میآید. وقتی تقاضا پایین میآید، به قیمتها فشار میآورد. از آن طرف، عوامل روانی بخش عرضه وجود دارد که میشنویم یکسری دکلهای حفاری دارند بیکار میشوند، یعنی اینکه سرمایهگذاری نمیشود و کسی روی تولید آینده کار نمیکند. بنابراین این خبرها قیمتها را بالا ببرد. از سوی دیگر، گفته میشود بعضی از کشورهای غیراوپک ممکن است اجبارا دچار کاهش تولید شوند و نیز گفته میشود حدود ۸۰۰ هزار بشکه احتمالا تولید غیراوپک پایین آید یا میتوانیم بگوییم از آن برنامههای افزایش تولید خود تخفیف دهد.
منتها از این طرف ما یک مشکلی داریم و اینکه اگر غیراوپکیها این مقدار تولید را پایین آورند، یکدفعه یک اوپکی ممکن است بگوید من تولید را بالا میبرم. اگر قرار باشد جای اوپک و غیراوپک عوض شود، باز هم ما مشکل خواهیم داشت. یعنی ما اگر غیراوپک را متقاعد کنیم که کمکم سطح تولید خود را پایین بیاور، آن زمان اوپک را چه میشود کرد؟! همین چند وقت پیش یکی از کشورهای همسایه عنوان کرد که برنامه ما افزایش یک میلیون بشکه تولید نفت است.
ببینید، عدم مدیریت بازار به ضرر همه است و ما باید بپذیریم که مدیریت بازار نفت به نفع همه است. ما باید رایزنی کنیم و بعضی از کشورها را با خود همراه کنیم. ما باید قبول کنیم که آشفتگی به نفع هیچکس نیست.
* آیا در حوزه انرژی چنین استراتژیای دیده میشود؟
بعضی از کشورها فعال هستند. در رابطه با ایران نیز نمیخواهم بگویم فعالیت نداریم، ولی انتظار از ایران بیشتر است. یعنی این مقداری که تلاش میشود، انتظارات از ایران به عنوان رهبر جناح طرفدار قیمت اوپک بیشتر است. اینکه حالا ما کنار بکشیم و بگوییم یک عده دیگری این نقش را بازی کنند، درست نیست.
ما باید یکسری کشورها را با خود همراه کنیم و از ظرفیت سازمانهایی مثل اوپک و IEF استفاده کنیم. همچنین در نزدیک کردن تفکرات کشورهای اوپک و غیراوپک نقش ایفا کنیم. حتی در نزدیک کردن نظرات شرکتها، کمپانیها و مصرفکنندگان تلاش کنیم و واقعا آن کاری که در سال ۲۰۰۸ انجام شد و کار سختی بود، به نتیجه مطلوبی برسیم.
در حال حاضر شرایط کشورهای صادرکننده نفت از نظر کاهش درآمدها خوب نیست و فشار زیادی روی کشورها است. البته این فشار روی کشور ما بیشتر است، چون ما هم مشکل کاهش درآمدها را داریم و هم مشکل تحریم را داریم. قبل از کاهش قیمتها، درآمد ما به دلیل تحریم پایین آمده بود.
الان انتظار مردم بیشتر از قبل است و از دولت انتظار عمل دارند و نه حرف. ما هماکنون باید به صورت ملموس مسایل و مشکلات را در اختیار مردم بگذاریم و در جهت رفع آن مشکلات بر آییم. ما شاهد بودیم که بعضی از کشورها پس از کاهش قیمت نفت، اقدامات و حرکتهای خوبی را داشتند. برای مثال، وقتی قیمت نفت پایین آمد، گفتند ما میدانیم که کاهش درآمدها باعثفشار روی درآمدهای مردم میشود.
به همین دلیل اعضای دولت برای اینکه با مردم همراهی کنند، حقوقهای خود را کم کردند. این کار دردی از مردم دوا نمیکند، ولی همینکه مردم میبینند دولت احساس میکند که درآمدشان پایین آمده و داوطلبانه حقوق خود را کم کردهاند، اثر مثبت دارد. اینگونه مردم آرامش میگیرند. کشورهایی مثل روسیه این کارها را کردند.
اما زمانی که در چنین شرایطی حقوق اعضای دولت چند برابر میشود و این راه را باز میکند برای پرداخت حقوقهای ۵۰ میلیون تومان به بالا، اینجا چطور میشود انتظار داشت که مردم آرام بگیرند و همراهی کنند؟! زمان خوبی نبود که اعضای دولت حقوق خود را بالا ببرند. در زمانی که مردم تحت فشار هستند و قدرت خریدشان به شدت پایین آمده، هیات دولت نباید حقوق اعضای خود را بالا ببرد.