گزارش تحلیلی منتشرشده در سایت انگلیسی 5Pillars نشان میدهد که روابط بین عربستان سعودی و امارات متحده عربی که زمانی به عنوان یکی از مهمترین اتحادهای منطقهای شناخته میشد، در سالهای اخیر بهطور پیوسته خراب شده است.این گزارش تفصیلی تأکید میکند که علت اصلی این تنشها اختلافات در رویکردهای اقتصادی و استراتژیک منطقهای است که اکنون به یکی از برجستهترین جداییها در سیاست خلیج فارس و جهان اسلام تبدیل شده است.
رقابت اقتصادی در یمن و پیامدهای بازار منطقه
طی سالهای گذشته، عربستان و امارات متحد در جنگ علیه نیروهای حوثی در یمن بودند و از یک ائتلاف نظامی به رهبری ریاض حمایت کردند. عربستان از دولت مستعفی در شهر عدن یمن حمایت میکرد، در حالی که امارات سرمایهگذاری گستردهای در حمایت از شورای انتقالی جنوبی، یک گروه جداییطلب در جنوب یمن انجام داد.این اختلاف در نحوه مدیریت بحران یمن نهایتاً در اواخر سال ۲۰۲۵ به فروپاشی اتحاد منجر شد، زیرا شورای انتقالی جنوبی به دنبال گسترش نفوذ خود به مناطقی بود که عربستان آنها را جزو حوزه امنیت ملی خود میدانست.
از منظر اقتصادی، این اختلافات باعث شده منابع و سرمایهگذاری در جنوب یمن به ابزار رقابت بین دو کشور تبدیل شود و امارات با تمرکز بر بنادر استراتژیک در سراسر دریای سرخ و خلیج عدن، در تلاش برای تقویت زنجیرههای تجاری و سودآوری بنادر شد، در حالی که عربستان در تلاش برای حفظ یکپارچگی بازار کاری، کالا و درآمدهای نفتی و تجاری مناطق تحت کنترل دولت یمن بود. این دوگانگی در استراتژی باعث شد امارات از حمایت نیروهای محلی و نفوذ در بنادر سود ببرد، در حالی که عربستان مجبور شد هزینههای کلانی برای تثبیت استانداردها و حفظ ثبات سیاسی-اقتصادی در یمن متقبل شود.
رقابت در آفریقا؛ از سودان تا بازارهای بندری و سرمایهگذاری نیروهای محلی
اختلافات اقتصادی و استراتژیک بین عربستان و امارات محدود به یمن نیست. گزارش رسانه انگلیسی نشان میدهد که این رقابت به آفریقا گسترش یافته و بازارهای استراتژیک و بندرهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده است.بهعنوان مثال سودان که یکی از مسیرهای تجاری مهم در دریای سرخ است، شاهد این رقابت بوده است: عربستان از ارتش رسمی سودان حمایت میکند، در حالی که امارات به نیروهای شبهنظامی مانند نیروهای پشتیبانی سریع کمک میرساند.این حمایتها باعث شد سودان در ماه مه ۲۰۲۵ روابط دیپلماتیک خود با امارات را قطع کند و ابوظبی را متهم به مداخله مستقیم در امور داخلی و ارسال تسلیحات کند. این موضوع پیامدهای مهمی برای سرمایهگذاریها، تجارت مرزی و بنادر سودان داشته است و هزینههای اقتصادی قابل توجهی را بر دو کشور وارد کرده است.همزمان، در سومالی نیز دولت فدرال تمامی قراردادهای مرتبط با بنادر اصلی با امارات را لغو کرد که این تصمیم باعث کاهش حضور اقتصادی امارات در یکی از مهمترین بازارهای بندری آفریقا شد و فرصتهای سرمایهگذاری را برای رقبا باز گذاشت.این تحولات نه فقط به معنی از دست رفتن درآمدهای مستقیم تجاری برای ابوظبی است، بلکه به معنای از بین رفتن تأثیر امارات در بخش لجستیک و بنادر استراتژیک است که میتوانست به عنوان کانون مبادلات اقتصادی منطقهای عمل کند.در عین حال امارات در بندر بربره در منطقه جدایی طلب سومالی لند حضور دارد، جایی که اسرائیل به تازگی به عنوان اولین طرف در جامعه بین المللی آن را به رسمیت شناخته است.
شراکت اقتصادی با اسرائیل و پیامدها برای زنجیرههای تجاری منطقه
گزارش مذکورهمچنین تأکید میکند که امارات در سالهای اخیر روابط اقتصادی و استراتژیک خود را با اسرائیل تقویت کرده است، از جمله از طریق یک توافق همکاری اقتصادی جامع که از ۱ آوریل ۲۰۲۳ اجرایی شده است. این همکاری، که در چارچوب توافقهای ابراهیم قرار دارد، به امارات فرصت داده است تا از بازارهای سرمایهگذاری و تجارت با بازارهای اسرائیل بهره برداری کند موضوعی که با رویکرد عربستان در تعامل با دولتهای رسمی و تمرکز بر ثبات اقتصادی در چارچوب دولتهای مرکزی متفاوت است.این رویکرد امارات که با سرمایهگذاری مستقیم در بازارهای محلی غیرحکومتی و نیروهای محلی همراه است، باعث تقویت موقعیت اقتصادی ابوظبی در گستره وسیعی از مناطق شده و همزمان رقابت اقتصادی مستقیم با عربستان را تشدید کرده است.
پیامدها برای مردم و بازارهای منطقه
طبق تحلیلی که در گزارش پیلار آمده است، این اختلافات نه تنها محدود به رقابتهای سیاسی و نظامی هستند، بلکه اثرات اقتصاد کلان را در سراسر منطقه اسلامگسترده و بازارهای مربوط به بنادر، تجارت، کالا و سرمایهگذاریهای استراتژیک وارد کردهاند. تحلیلگران بر این باورند که این تنشها ممکن است باعث شود عربستان بازنگری در تعاملات اقتصادیاش با غرب و با همسایگان داشته باشد تا به دنبال جایگزینهایی برای حفظ سهم بازارها و جریانهای سرمایه باشد، در حالی که امارات از طریق شبکههای جدید همکاری اقتصادی و تجاری، از جمله با اسرائیل، به دنبال گسترش نفوذ و سودآوری در بازارهای منطقهای و فرامنطقهای است.
