تلاش دونالد ترامپ برای تصاحب گرینلند شکافی جدی میان رئیسجمهور آمریکا و برخی از متحدان ایدئولوژیک او در اروپا ایجاد کرده است؛ جایی که تحسین و اشتیاق پیشین راست افراطی حالا با یکی از اصول بنیادین این جریان برخورد کرده: حاکمیت ملی.
اظهارنظر تحقیرآمیز بعدی ترامپ مبنی بر اینکه نیروهای کشورهای عضو ناتو هنگام جنگ در افغانستان «کمی از خط مقدم فاصله داشتند» نیز این شکاف را عمیقتر کرد؛ اظهاراتی که احساسات ملیگرایانه راست افراطی اروپا را برانگیخت و موجی از انتقادها را به دنبال داشت.
رئیسجمهور آمریکا هفته گذشته از پیگیری تصاحب گرینلند عقبنشینی کرد و وعده داد که نه با زور آن را تصرف خواهد کرد و نه علیه کشورهای مخالف خود تعرفه اعمال میکند. او همچنین در برابر واکنشهای تند، تلاش کرد از شدت اظهاراتش درباره نیروهای غیرآمریکایی ناتو بکاهد.
با این حال، برای پوپولیستهای راست افراطی — که در یکسوم کشورهای عضو اتحادیه اروپا قدرت را در دست دارند یا حامی دولتها هستند و در سایر کشورها نیز برای رسیدن به قدرت رقابت میکنند و ترامپ را متحدی قدرتمند برای سیاستهای ملیگرایانه، ضد مهاجرت و منتقد اتحادیه اروپا میدانستند — او بهتدریج به باری سیاسی تبدیل شده است.
این شکاف میتواند اهداف راهبرد امنیت ملی دولت ترامپ را به خطر بیندازد؛ راهبردی که یکی از اهداف سیاست خارجی آمریکا را «پرورش مقاومت» در برابر «مسیر کنونی اروپا» از طریق همکاری با «متحدان میهنپرست» برای جلوگیری از «محو تمدنی» تعریف کرده بود.
کمی بیش از یک سال پیش، رهبران راست افراطی اروپا با شور و اشتیاق از بازگشت ترامپ به کاخ سفید استقبال میکردند. چند ماه بعد نیز در مادرید گرد هم آمدند تا دستورکار «اول آمریکا»ی او را با شعار «اروپا را دوباره عظمت ببخشیم» تشویق کنند.
اما اخیراً برخی از آنها دچار تردید شدهاند. نظرسنجیها بهطور مداوم نشان میدهد ترامپ در اروپا بهشدت نامحبوب است. بیشتر اروپاییها، از جمله بسیاری از رأیدهندگان راست افراطی، رئیسجمهور آمریکا را تهدیدی برای اتحادیه اروپا میدانند و خواهان اتحادی قویتر هستند.
بر اساس نظرسنجی منتشرشده روز سهشنبه توسط پلتفرم فرانسوی «لو گراند کنتینان»، بین ۱۸ تا ۲۵ درصد از رأیدهندگان راست افراطی در فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا، ترامپ را «دشمن اروپا» تلقی میکنند.
در پاسخ به این پرسش که سیاست خارجی ترامپ را چگونه توصیف میکنند، بین ۲۹ تا ۴۰ درصد از هواداران احزاب اجتماع ملی فرانسه (RN)، آلترناتیو برای آلمان (AfD)، برادران ایتالیا (FdI) و حزب وُکس اسپانیا، گزینه «استعمار مجدد و غارت منابع جهانی» را انتخاب کردند.
شاید چشمگیرترین یافته این باشد که بین ۳۰ تا ۴۹ درصد از رأیدهندگان احزاب راست افراطی در این چهار کشور گفتهاند اگر تنشها با آمریکا بر سر گرینلند تشدید شود، از اعزام نیروهای اروپایی به این منطقه حمایت خواهند کرد.
جاهطلبیهای توسعهطلبانه ترامپ و تمایل او به استفاده از فشار اقتصادی برای تحقق آنها، راست افراطی اروپا را در موقعیتی دشوار قرار داده است. رهبران فرانسه، آلمان و ایتالیا همگی از این طرحها انتقاد کردهاند؛ انتقادهایی که در مواردی بسیار شبیه مواضع سیاستمداران جریان اصلی بوده که معمولاً مورد نفرت راست افراطی هستند.
در مناظرهای در پارلمان اروپا در هفته گذشته، نمایندگان راست افراطی که معمولاً حامی ترامپ هستند، بهطور گسترده از توقف روند تصویب توافق تجاری اتحادیه اروپا و آمریکا حمایت کردند و رویکرد ترامپ را «اجبار» و «تهدید حاکمیت» خواندند.
جردن باردلا، رئیس حزب اجتماع ملی فرانسه و شاگرد سیاسی مارین لوپن، که تنها چند هفته پیش ترامپ را «نسیم آزادی» توصیف کرده بود، وعده رئیسجمهور آمریکا برای تصاحب گرینلند را «چالشی مستقیم علیه حاکمیت یک کشور اروپایی» دانست.
او در این مناظره گفت: «وقتی رئیسجمهور آمریکا یک قلمرو اروپایی را با فشار تجاری تهدید میکند، این گفتوگو نیست؛ اجبار است.» به گفته او، گرینلند «نقطهای راهبردی در جهانی است که به منطق امپریالیستی بازمیگردد» و «عقبنشینی، سابقهای خطرناک ایجاد میکند».
باردلا که معمولاً منتقد سرسخت گسترش اختیارات اتحادیه اروپاست، اینبار از اتحادیه خواست متحد شود و با سختترین ابزارهای خود واکنش نشان دهد. او گفت: «این تشدید تنش نیست، دفاع از خود است. انتخاب ساده است: تسلیم یا حاکمیت.»
آلیس وایدل، یکی از رهبران AfD آلمان، که پیشتر راهبرد امنیت ملی ترامپ را آغاز «رنسانس محافظهکارانه» در اروپا دانسته بود، در برلین گفت ترامپ «یکی از وعدههای بنیادین انتخاباتی خود را نقض کرده است؛ عدم دخالت در امور سایر کشورها».
حتی نایجل فاراژ، رهبر حزب ریفورم بریتانیا و از وفاداران ترامپ، تهدید رئیسجمهور آمریکا برای اعمال تعرفهها مگر با موافقت بر سر تصاحب گرینلند را «اقدامی بهشدت خصمانه» توصیف کرد؛ آن هم «بدون رضایت مردم گرینلند».
در مقابل، رهبران راست افراطی و پوپولیستی که در قدرت هستند، محتاطتر عمل کردند. جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا که به «زمزمهکننده ترامپ» مشهور است، با اعزام نیروهای اروپایی به گرینلند مخالفت کرد، اما در نهایت گفت در تماس تلفنی به ترامپ گفته تهدیدهای او درباره گرینلند «اشتباه» بوده است.
ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان و شاید بزرگترین هوادار ترامپ در اروپا، از پاسخ صریح طفره رفت و گفت: «این یک مسئله داخلی است… موضوع ناتو است.»
به همین ترتیب، کارول ناوروتسکی، رئیسجمهور ملیگرای لهستان و همسو با ترامپ، گفت تنشهای گرینلند باید «بهصورت دیپلماتیک» میان واشنگتن و کپنهاگ حلوفصل شود و نیازی به بحثی گسترده در سطح اروپا نیست.
او تأکید کرد آمریکا همچنان «متحدی بسیار مهم» برای کشورش است و از رهبران اروپای غربی خواست انتقادات خود از ترامپ را تعدیل کنند. در جمهوری چک نیز آندری بابیش، نخستوزیر این کشور، نسبت به بروز تنش فرا آتلانتیکی هشدار داد.
اما اگر در موضوع گرینلند برخی رهبران از انتقاد علنی پرهیز کردند، اظهارات ترامپ درباره نیروهای ناتو در افغانستان تقریباً با خشم همگانی مواجه شد؛ تا جایی که ملونی آن را در شبکههای اجتماعی «غیرقابل قبول» خواند.
نخستوزیر ایتالیا گفت کشورش «هزینهای داده که قابل تردید نیست: ۵۳ سرباز کشته و بیش از ۷۰۰ مجروح». او تأکید کرد ایتالیا و آمریکا «با دوستی مستحکم» به هم پیوند خوردهاند، اما «دوستی نیازمند احترام است».
ناوروتسکی نیز گفت تردیدی نیست که سربازان کشورش — که بیش از ۴۰ نفرشان در افغانستان جان باختند — قهرمان هستند و «شایسته احترام و قدردانیاند».
بابیش هم موضعی مشابه گرفت و با اشاره به کشته شدن ۱۴ سرباز چکی در افغانستان گفت: «میدانم ترامپ اهل تحریک و بیپرده حرف زدن است، اما حرفهایش درباره مأموریت افغانستان کاملاً بیجا بود.»
تحلیلگران میگویند هنوز زود است که گفته شود این شکاف پایدار خواهد بود. دانیل هگدوش از صندوق مارشال آلمان معتقد است ملاحظات انتخاباتی داخلی، بسیاری از احزاب راست افراطی را وادار میکند در برابر تهدیدهای مستمر علیه حاکمیت ملی واکنش نشان دهند. با این حال، او میگوید ترامپ و متحدان ایدئولوژیک اروپاییاش «همیشه میتوانند دوباره بر سر موضوعاتی مانند مهاجرت با یکدیگر متحد شوند».
پاولو زرکا از شورای روابط خارجی اروپا نیز بر این باور است که رهبران راست افراطی متضرر نخواهند شد. به گفته او، آنها با «انتقاد بهموقع» از افراطهای ترامپ امتیاز گرفتند، در حالی که رهبران جریان اصلی و اتحادیه اروپا «عموماً نتوانستند قدرت، وحدت و قاطعیت لازم را نشان دهند».
