اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا که بهصراحت بازگشت نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق، به ریاست دولت را رد کرده، این کشور را در برابر آزمونی مستقیم درباره معنای حاکمیت و حدود مداخله آمریکا در روند شکلگیری قدرت قرار داده است. ترامپ شامگاه دو روز پیش با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال»، ضمن تهدید به قطع حمایت آمریکا از عراق در صورت نخستوزیر شدن المالکی، «رونق» و «آزادی» این کشور را به این شرط گره زد؛ ادبیاتی که خاطره دورههای قیمومیت سیاسی پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ را زنده کرد.
موضعگیری ترامپ تنها چند روز پس از آن مطرح شد که «چارچوب هماهنگی» بهطور رسمی نوری المالکی را بهعنوان نامزد نخستوزیری آینده معرفی کرد. این موضعگیری، بهمنزله یک «وتوی سیاسی» علنی تلقی شده و از این جهت یک استثنا در سیاستهای دولتهای پیشین آمریکا به شمار میرود؛ دولتهایی که معمولا پیامهای خود را از مسیرهای غیرعلنی منتقل میکردند.
در واکنشی سریع، چارچوب هماهنگی نشست اضطراری برگزار و پس از آن، بر «پایبندی کامل به نامزدی نوری المالکی» تأکید کرد و اظهارات رئیسجمهور آمریکا را «نقض آشکار حاکمیت عراق» دانست. به گفته منابع نزدیک به این جریان، در این نشست راهکارهای پاسخ سیاسی بررسی و تصریح شد که تعیین نخستوزیر صرفا در چارچوب پارلمان عراق انجام میشود و نه از طریق پیامها و فشارهای خارجی.
نوری المالکی نیز با لحنی قاطع به سخنان ترامپ واکنش نشان داد و «دخالت آشکار آمریکا» را رد کرد. وی در بیانیهای اعلام کرد که بر اساس تصمیم چارچوب هماهنگی، به نامزدی خود ادامه خواهد داد و تأکید کرد: «زبان گفتوگو میان کشورها تنها گزینه سیاسی است، نه زبان تهدید و دیکته کردن.» او افزود که تا آخرین مرحله، برای تحقق منافع عالی مردم عراق به تلاش خود ادامه خواهد داد.
در همین راستا، یکی از رهبران ائتلاف «دولت قانون» به رهبری المالکی، در گفتوگو با روزنامه الاخبار، اظهارات ترامپ را «مداخله مستقیم در امور داخلی عراق» توصیف کرد و اظهار داشت برخی جریانهای سیاسی رقیب المالکی با مارک ساوایا، نماینده ترامپ، تماس گرفتهاند تا برای اعمال «وتوی آمریکایی» علیه او تلاش کنند. وی تأکید کرد که المالکی تنها نامزد این ائتلاف است، زیرا «در سختترین مقاطع از موجودیت دولت دفاع کرد». او افزود که چارچوب هماهنگی بهطور اجماعی از او حمایت خواهد کرد، چراکه از تجربه سیاسی و اجرایی بالایی برخوردار است.
در ادامه این تحولات، احزاب و گروههای همپیمان، از جمله «عصائب اهل الحق» و «جنبش حقوق»، با صدور بیانیههایی اظهارات ترامپ را تلاشی آشکار برای خدشهدار کردن استقلال تصمیمگیری عراق دانستند و خواستار وحدت موضع ملی و مقابله با هرگونه بینالمللیسازی روند تشکیل دولت شدند. در مقابل، ائتلاف «نصر» به رهبری حیدر العبادی خواستار مدیریت بحران با «عقلانیت و مسئولیتپذیری» و پرهیز از ادبیات تنشزا شد. حزب «دعوت اسلامی» نیز هشدار داد که گشودن چنین «شکاف سیاسی»ای میتواند کشور را بار دیگر به چرخه پیچیدگی و بیثباتی بازگرداند.
همزمان با تشدید منازعات سیاسی، شماری از حامیان المالکی با برگزاری تجمعی در اطراف منطقه سبز بغداد، نسبت به اظهارات ترامپ اعتراض کردند و آن را دخالت آشکار در امور داخلی عراق و نقض حاکمیت و اراده ملی دانستند. شرکتکنندگان با در دست داشتن پلاکاردهایی تأکید کردند که انتخاب نخستوزیر «امری کاملا داخلی» است و نسبت به بازتولید قیمومیت خارجی هشدار دادند. آنان تهدیدهای ترامپ را «توهین به اراده ملت عراق» و تلاشی برای تحمیل گزینههای سیاسی خارج از چارچوبهای قانونی توصیف کردند.
حامیان المالکی معتقدند او در یکی از حساسترین دورههای انتقالی، رهبری کشور را بر عهده داشته، مانع فروپاشی کامل دولت شده و با پروژههای تجزیهطلبانه مقابله کرده است. آنان با استناد به نقشآفرینی پررنگ المالکی در انتخابات اخیر ۱۱ نوامبر و جایگاه او در «بیت شیعی»، خواستار اعطای دوره سوم نخستوزیری به وی هستند.
در همین زمینه، عباس المعموری، مدیر مرکز مطالعات سیاسی «نون»، در گفتوگو با الاخبار اظهار داشت که اظهارات ترامپ بیش از آنکه نشاندهنده توان واقعی آمریکا برای تحمیل ارادهاش باشد، بازتابدهنده سردرگمی واشنگتن است. وی افزود: «آمریکا ابزارهای فشار اقتصادی در اختیار دارد، اما بهراحتی به سمت اعمال تحریمهای فراگیر علیه عراق نخواهد رفت، زیرا چنین اقدامی پیامدهایی جدی برای منافع امنیتی و اقتصادی خود آمریکا دارد.»
او تهدید به تغییر قواعد درگیری یا دادن چراغ سبز به اسرائیل برای هدف قرار دادن مراکز گروههای همپیمان ایران را در حد فشار روانی ارزیابی کرد و گفت که واشنگتن به احتمال زیاد بهجای رویارویی مستقیم، به سیاست «مهار مشروط» روی خواهد آورد. به گفته المعموری، مرحله پیشرو آزمونی واقعی برای میزان انسجام چارچوب هماهنگی و توان آن در تبدیل فشار خارجی به عاملی برای تقویت همبستگی داخلی خواهد بود.
