جنبش حماس روز دوشنبه انتخاب «خلیل الحیه» از رهبران ارشد و مذاکرهکننده اصلی و کلیدی در مذاکرات آتشبس با رژیم صهیونیستی را به عنوان رئیس دفتر سیاسی خود اعلام کرد؛ وی جانشین شهید یحیی السنوار میشود که رژیم صهیونیستی وی را در جریان جنگ غزه به شهادت رساند. الحیه رهبری حماس را در یکی از دشوارترین دورانهای حیات خود بر عهده گرفته است؛ در زمانی که بخش عظیمی از نوار غزه توسط رژیم صهیونیستی اشغال شده و مردم آن بعد از سالها تحمل جنگ و پیامدهای آن، با مشکلات بزرگی از جمله آوارگی، نبود کمکهای غذایی و پزشکی مواجه هستند و با وجود آتشبس این رژیم همچنان به حملات خود هر چند محدود و حساب شده، ادامه میدهد.
زندگینامه الحیه
الحیه که لقب وی ابو اسامه است در ژانویه ۱۹۶۰ در خانوادهای مذهبی در محله الشجاعیه در شرق شهر غزه متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه اسلامی نوار غزه دنبال کرد و مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاهی در اردن دریافت کرد و دکترای خود را در رشته شریعت اسلامی از دانشگاهی در سودان گرفت.
او در اواخر دهه ۱۹۹۰ به اتهام عضویت در حماس که توسط آمریکا، اسرائیل و کشورهای اروپایی به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته میشدد، سه سال را در زندانهای اسرائیل گذراند.
نقش کلیدی الحیه در مذاکرات آتشبس
الحیه در مذاکرات غیرمستقیم با رژیم صهیونیستی مشارکت داشت؛ مذاکراتی که به برقراری آتشبس با میانجیگری ایالات متحده در اکتبر ۲۰۲۵ و توقف عملیاتهای نظامی عمده در غزه انجامید. وی نقشی کلیدی در پایان دادن به درگیری سال ۲۰۱۴ نیز ایفا کرده است.
از زمان شهادت شهید اسماعیل هنیه توسط رژیم صهیونیستی در ایران در ژوئیه ۲۰۲۴، الحیه به طور گسترده به عنوان تأثیرگذارترین چهره در میان رهبری این جنبش شناخته میشود. او عضو شورای رهبری پنج نفره مستقر در قطر بود که پس از شهادت یحیی السنوار، رهبری حماس را بر عهده داشته است.
الحیه عضو برجسته هیات حماس در مذاکرات قاهره پس از جنگهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ غزه و همچنین مذاکرات برای پایان دادن به جنگ غزه بود که از ۲۰۲۳ آغاز شد. وی نقشی محوری در نبرد سیاسی و رسانهای پس از عملیات طوفانالاقصی ایفا کرد و همچنین هدایتکننده مذاکرات پرونده اسرا و آتشبس بود.
روابط مستحکم الحیه با ایران
یکی از جنبههای مهم شخصیت و جایگاه الحیه روابط قوی وی با ایران و شخص رهبری شهید ایران است. وی بارها به تهران سفر کرده و با مقامات ایرانی دیدار داشته است. این مقام فلسطینی در کنفرانسهای مختلف در ایران از جمله کنفرانس وحدت اسلامی شرکت کرده است.
الحیه به عنوان یکی از حامیان اصلی رویکرد شهید السنوار در جهت پیشبرد روابط با ایران و تقویت پیوندها با حزبالله لبنان شناخته میشود. وی روابط مستحکمی با هر دو طرف برقرار کرده و در کنار شهید صالح العاروری، رهبری تعاملات حماس با رهبری حزبالله و مقامات ایرانی را بر عهده داشته است.
تلاش رژیم صهیونیستی برای ترور الحیه
الحیه ۹ سپتامبر ۲۰۲۵، از یک عملیات ترور توسط رژیم صهیونیستی در دوحه جان سالم به در برد؛ عملیاتی که به شهادت ۶ نفر از جمله پسر و مدیر دفتر او انجامید.
وی به همراه هیئت حماس برای شرکت در مذاکرات آتشبس به دوحه رفته بودند که رژیم صهیونیستی آنها را هدف قرار داد.
الحیه پیش از این در سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۱۴ از چندین تلاش برای ترور جان سالم به در برده بود؛ چندین نفر از اعضای خانوادهاش، از جمله پسر بزرگش «همام» به شهادت رسیدند. وی همچنین سایر اعضای خانوادهاش را در ماههای اولیه جنگی که پس از عملیات بیسابقه طوفان الاقصی علیه اراضی اشغالی آغاز شد، در یک حمله هوایی رژیم صهیونیستی از دست داد.
وی همچنین اخیرا پسر چهارمش «عزام» را در حملهای که او و یکی از نیروهای میدانی گردانهای القسام (شاخه نظامی این جنبش) را در غزه هدف قرار داده بود، از دست داد. همچنین در سال ۲۰۰۷، در یک حمله هوایی رژیم صهیونیستی منزل خانوادگی او در محله الشجاعیه شهر غزه هدف قرار گرفت و موجب شهادت تعدادی از بستگانش شد. علاوه بر این، در جریان جنگ سال ۲۰۱۴ میان حماس و اسرائیل، خانه «اسامه» پسر ارشد الحیه بمباران شد که به شهادت اسامه، همسرش و سه تن از فرزندانشان نیز منجر شد.
شخصیتی خردمند، باهوش و عملگرا
الحیه روابطی خوب با گروههای فلسطینی به ویژه جنبش جهاد اسلامی فلسطین و حزبالله لبنان و مقامات چندین کشور عربی از جمله قطر، مصر و الجزایر دارد.
یاسر ابوهین، تحلیلگر سیاسی که همسایه الحیه است، او را مذاکرهکنندهای خردمند و سرسخت، تحصیلکرده و در محافل اجتماعی، خوشمشرب میداند.
الحیه یکی از برجستهترین رهبران سیاسی این جنبش در غزه محسوب میشود و شخصیتی توصیف شده است که عملگرا و قاطع است. وی پیشتر معاون رهبر جنبش حماس در غزه بود و پس از پیروزی در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۶ که آخرین انتخابات از این نوع در سرزمینهای فلسطینی به شمار میرود، ریاست فراکسیون پارلمانی آن را بر عهده داشت.
او همچنین از منتقدان تشکیلات خودگردان فلسطین است به طوری که پس از پیروزی حماس، بارها در کنفرانسهای مطبوعاتی حاضر و سیاستهای این تشکیلات را غیرقانونی میخواند.
انتخاب الحیه به عنوان رهبر حماس چه معنایی دارد؟
خلیل الحیه در اولین اظهارات خود بعد از انتخاب به عنوان رئیس دفتر سیاسی حماس تأکید کرد که نهایت تلاش خود را برای حمایت از تمام فلسطینیها چه در غزه و چه کرانه باختری و چه اماکن دیگر و تحقق آرمانهای آنها به کار خواهد گرفت.
انتخاب الحیه به عنوان رهبر حماس در این مرحله سرنوشتساز برای مردم غزه و همچنین این جنبش، نشان دهنده ادامه مسیر رهبران سابق این جنبش و پایبندی حماس به ادامه مسیر مقاومت تا زمان پایان اشغالگری و آزادسازی فلسطین از وجود صهیونیستهاست.
بلال سلایمه، پژوهشگر و مدرس موسسه عالی مطالعات بینالمللی در ژنو درباره انتخاب الحیه به الجزیره گفته است: انتخاب چهرهای که در ماههای اخیر هدایت مذاکرات را بر عهده داشته و از اعتبار سازمانی قابلتوجهی در غزه برخوردار است، نشاندهنده روندی مبتنی بر حفظ سیاستهای موجود است چرا که مرحله کنونی نیازمند رهبری یکپارچهای است که توانایی مدیریت همزمان مسائل داخلی و خارجی را داشته باشد.
همچنین احمد الطنانی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی نیز معتقد است، انتخاب الحیه، محوریت مداوم نوار غزه در رهبری حماس را برجسته میکند. در حالی که قبلا رئیس تیم مذاکرهکننده بودی و حالا رهبری دفتر سیاسی را بر عهده گرفتی، خود به خود اختیار سیاسی گستردهتری پیدا میکنی تا به ویژه در بحبوحه بحثهای مداوم در مورد نقشه راه پیشنهادی برای اجرای توافق پایان جنگ، تصمیماتی چشمگیر در مورد مذاکرات جاری اتخاذ شود.
در عین حال، اعلام رسمی انتخاب الحیه به عنوان رئیس جدید دفتر سیاسی حماس، این سوال را برای بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان در حوزه فلسطین و مقاومت ایجاد میکند. اینکه با وجود ترور هدفمند رهبران حماس توسط اسرائیل چرا حماس رسما نام او را به عنوان رهبر دفتر سیاسی معرفی کرد؟
بسیاری بر این نظرند ضرورت داشتن رهبری رسمی در جنبش حماس میتواند این جنبش را به سرعت در مسیر اهداف و برنامههای خود قرار دهد به ویژه اینکه تحولات سالهای اخیر به ویژه بعد از طوفان الاقصی به نوعی این جنبش را در سطحی بسیار گسترده از هم پراکنده ساخته بود. در عین حال معرفی رسمی یک رهبر به معنای آن نیست که خطر ترور از بین رفته است اما حماس این معرفی را برای حفظ ساختار سازمانی و ارسال پیام سیاسی در این مقطع به تمامی طرفهای درگیر در بحث فلسطین و غزه ضرروی دانسته است.
