طی ۹ سال گذشته، بازی «پوکمون گو» میلیونها کودک و والدینشان را به خیابانها کشاند تا با دوربین گوشی خود از محیط اطرافشان عکس و فیلم بگیرند. آنها برای دریافت پاداشهای بازی، از پارکها، مجسمهها، خیابانها و حتی داخل خانههای خود عکس میگرفتند و تصور میکردند فقط در حال بازی هستند؛ غافل از اینکه تمام این تصاویر و اطلاعات در اختیار شرکت سازنده، یعنی Niantic، قرار میگرفت.حقیقت این بود که این دادههای عظیم، فراتر از یک بازی ساده بودند. روزنامه هلندی Trouw در ماه ژوئن فاش کرد که میلیاردها عکس ارسالی کاربران، اکنون به ابزاری برای تقویت سامانههای نظامی آمریکا تبدیل شده است. در واقع، آنچه با لبخند یک بازی کودکانه جمعآوری شد، امروز در قلب عملیاتهای نظامی ارتش آمریکا در غزه و اوکراین به کار گرفته شد.
از «کیهول» تا گوگل ارث و پوکمون گوسوابق حرفهای Niantic، نشان از همکاری دیرینه این شرکت با نهادهای امنیتی آمریکا دارد. «جان هنکه»، بنیانگذار Niantic Spatial، پیشاز ورود به دنیای فناوری، چهارسال در دستگاه دیپلماسی آمریکا فعالیت میکرد. او در سال ۲۰۰۱ در تأسیس شرکت Keyhole (یک استارتاپ نقشهبرداری) مشارکت داشت؛ نام این شرکت از ماهوارههای جاسوسی آمریکا (سری KH) گرفته شده بود.زمانیکه این شرکت ورشکسته شد، In-Q-Tel بازوی سرمایهگذاری CIA) آن را نجات داد و از فناوری آن برای پشتیبانی از نظامیان آمریکایی در عراق استفاده کرد. همچنین سرمایه این شرکت توسط آژانس ملی اطلاعات مکانی-جغرافیایی (NGA) تأمین شد که دادههای جغرافیایی را برای وزارت جنگ آمریکا فراهم میکند.گوگل در سال ۲۰۰۴ شرکت Keyhole را خرید و نرمافزار آن را به Google Earth تبدیل کرد. سپس هنکه مدیر بخش نقشههای گوگل شد و Niantic را بهعنوان یک شرکت داخلی در گوگل ایجاد کرد. در نهایت، این شرکت در سال ۲۰۱۵ با حمایت گوگل، نینتندو و The Pokémon Company مستقل شد و یک سال بعد، بازی Pokémon Go را عرضه کرد.
نقشهبردارانی که با پاداشهای بازی کار میکردنددر سال ۲۰۲۱، بازی سیستمی را برای دادن پاداش به کاربرانی که از مکانهای واقعی عکس میگرفتند، تعریف کرد. کاربران با ثبت تصاویر از نقاط «PokéStop»، میلیاردها عکس برای شرکت ارسال کردند؛ غافل از اینکه Niantic اجازه فروش این تصاویر به طرف ثالث را داشت.این عکسها خوراک اصلی آموزش سامانه «مکانیابی بصری» (VPS) شرکت Niantic شدند. برخلاف GPS که به سیگنال ماهواره وابسته است، VPS تصویر دوربین را با یک مدل سهبعدی از جهان تطبیق میدهد تا موقعیت دقیق را پیدا کند؛ بهطوریکه حتی شناسایی دو نقطه کوچک در یک تصویر برای این کار کافی است. این قابلیت، سیستم را در مناطقی که سیگنال ماهوارهای قطع یا مختلشده، به جایگزینی حیاتی تبدیل میکند.شرکت Niantic برای توجیه فروش عکسها با سفسطه از خود دفاع میکرد و ادعا داشت که «اطلاعات شخصی» کاربران را نمیفروشد؛ بلکه عکسهای محیطی را میفروشد که از نظر آنها جزو اطلاعات شخصی نبودند. به زبان ساده، شرکت به ظاهر روی هویت کاربر حساس بود، اما محیط پیرامون آنها را جزو حریم خصوصی و اطلاعات شخصی نمیدانست.
نقشهبرداری برای همه، بهجز فلسطینبرای بیشاز دو دهه، آمریکا قانونی داشت که دقت تصاویر ماهوارهای تجاری بر فراز سرزمینهایاشغالی را محدود میکرد؛ به این ترتیب، تصاویر این منطقه بسیار بیکیفیت بودند و جزئیات آنها دیده نمیشد. حتی وقتی در سال ۲۰۲۰، آمریکا اجازه داد تصاویر ماهوارهای در نقاط دیگر جهان با دقت بسیار بالا (تا سطح ۲۰ سانتیمتر) ثبت شوند، باز هم برای سرزمینهایاشغالی محدودیتهای ویژهای گذاشت و دقت تصاویر را در سطح ۴ متر نگهداشت. این فاصله تعمدی باعث میشد ویرانیهای گسترده و جنایات رژیمصهیونیستی در این مناطق بهوضوح در تصاویر ماهوارهای ثبت نشود و از افشای آنها جلوگیری گردد.این یک تضاد آشکار بود: شرکتهای آمریکایی از یکسو، دادههای محیطی را با دقت میلیمتری از کاربران عادی جمعآوری میکردند، اما از سویدیگر، قانون آمریکا اجازه نمیداد کسی جزئیات دقیق آنچه در فلسطیناشغالی رخ میدهد، را از طریق ماهواره ببیند تا دست ارتش اسرائیل و آمریکا در این مناطق باز باشد.
جمعبندی: دروغهای شرکتها و حقیقت مدلهای نظامیبا وجود تکذیبهای متناقض، واقعیت این است که دادههای بازی در پهپادهای نظامی به کار گرفته شدهاند. شرکت Vantor ادعا میکند مستقیماً از دادههای پوکمونگو استفاده نمیکند، اما هرگز فاش نکرد مدلهایش با این دادهها ساخته و آزمایش شدهاند؛ بهویژه آنکه این شرکت پیشتر اعتراف کرده بود «نسخههای اولیه» این سامانه، دقیقاً با استفاده از تصاویر ارسالی کاربران ساخته شدهاند.این یعنی حتی اگر تصاویر خام در مراحل نهایی به دست نظامیان نرسیده باشد، زیربنای این فناوری بر پایه تلاشهای رایگان و ناآگاهانهی میلیونها کاربر بنا شده است. این روند را میتوان «نرمافزارهای بهرهبرداری» (Exploitationware) نامید؛ جاییکه شرکتها به جای ارائه خدمات، از کاربران خود بهعنوان ابزاری برای جمعآوری دادههای جاسوسی استفاده میکنند تا در نهایت، همان کاربران را (یا دیگران را) در میدان جنگ هدف قرار دهند.
