شبکه الجزیره قطر در گزارشی نوشته است:
دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، تحریمهای اقتصادی جدیدی را علیه تهران اعلام کرده و این اقدامات را «روز دی اقتصادی» توصیف کرده است؛ این تحریمها همزمان با نزدیک شدن به ششمین ماه جنگ آمریکا با ایران انجام میشود.
اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا، روز دوشنبه همزمان با اعلام محاصره دریایی بنادر ایران، این تحریمها را اعلام کرد. بسنت گفت که این تحریمها، منابع کلیدی درآمد ایران از جمله صنعت نفت و گاز را هدف قرار میدهد و از همه کشورهای جهان خواست که روابط اقتصادی خود را با تهران قطع کنند.
تحریمهای جدید چیست؟
وزارت خزانه داری آمریکا اعلام کرد که این تحریمها بخشهای هوانوردی، داراییهای دیجیتال (ارزهای دیجیتال)، طلا، فناوری و کشتیرانی ایران را هدف قرار میدهد و همچنین ۶۰ فرد و کشتی خاص را تحریم میکند.
پیمان صالحی، تحلیلگر ژئوپلیتیک مقیم تهران، در گفتوگو با الجزیره گفت: «نکته اصلی این است که به نظر میرسد ایران نسبت به سالهای قبل، فضای بسیار کمتری برای دور زدن تحریمها دارد.»
بسنت همچنین روز دوشنبه گفت که تحریمهای جدید، شرکای تجاری تهران را در معرض تحریمهای ثانویه (تحریمهای فرعی که شامل کشورهای ثالث هم میشود) قرار میدهد. بر اساس بیانیه وزارت خزانه داری، این تحریمها شامل کشتیهای مستقر در یا مرتبط با کشورهایی از جمله سنگاپور، چین و هنگکنگ نیز میشود.
ریچل زیمبا، عضو ارشد وابسته در اندیشکده «مرکز امنیت نوین آمریکا»، در این باره گفت: «تحریمهای امروز عمدتاً افزایشی و گامبهگام هستند، اما بخشی از تلاش برای ارعاب شرکای تجاری باقیمانده به منظور قطع کامل روابط با ایران به شمار میروند. نشانهها و بلوفهای زیادی برای وادار کردن سایر کشورها به مقابله با نهادهای درگیر در “تجارت منطقه خاکستری” وجود دارد، اما اقدامات جدید فعلاً عمدتاً در همین چارچوب افزایشی هستند.»
او توضیح داد که «تجارت منطقه خاکستری» به تجارت غیرقانونی و زیرزمینی و همچنین تجارتی که تحریم نشده، اما انجام آن دشوار است، اشاره دارد.
وزارت خزانه داری همچنین اعلام کرد که ایران از ارزهای دیجیتال برای دور زدن تحریمهای دیرینه خود و تسهیل تراکنشهای مربوط به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و اعضای رژیم ایران استفاده کرده است. این وزارتخانه افزود که ایران از طلا نیز برای کمک به حفظ ارزش پول ملی خود در میان بیثباتی اقتصادی استفاده کرده است.
تحریمهای جدید کشتیرانی، ناوگان کشتیرانی وابسته به دولت ایران را هدف قرار میدهد که به گفته وزارت خزانه داری، از آن برای حمل نفت و همچنین «قطعات حساس تسلیحاتی» استفاده میشود.
تحریمهای فناوری برای محدود کردن دستیابی ایران به موادی که میتواند در برنامههای تسلیحاتی آن به کار رود، در نظر گرفته شده است. تحریمهای هوانوردی نیز خطوط هوایی ایرانی را هدف قرار میدهد که به گفته وزارت خزانه داری، برای حملونقل سلاح و پرسنل نظامی و همچنین انتقال منابع مالی به نیابتهای ایران (مانند حزبالله، حماس و گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران) استفاده میشوند.
واشنگتن همچنین به طور نامحدود، چند استثنای کلی را که در تحریمهای جاری خود علیه ایران اعمال کرده بود، به حالت تعلیق درآورد؛ از جمله این استثناها میتوان به تبادلات دانشگاهی، انتقال پول شخصی و برخی فعالیتهای ورزشی اشاره کرد. سازمانهایی که در حال حاضر در این فعالیتها مشغول هستند، تا ۸ سپتامبر (۱۷ شهریور) فرصت دارند تا عملیات خود را متوقف کنند.
ریچل زیمبا در این رابطه تأکید کرد که این اقدامات «تأثیر بیشتری بر مردم عادی ایران خواهد داشت، نه فقط بر نظام».
چه تحریمهایی از قبل وجود داشت؟
تحریمهای واشنگتن علیه ایران از سال ۱۹۷۹ و پس از ماجرای گروگانگیری در سفارت آمریکا در تهران، برقرار بوده و در طول ۴۵ سال گذشته به تدریج افزایش یافته است. با این حال، تحریمها پس از امضای توافق هستهای (برجام) بین دولت باراک اوباما و قدرتهای جهانی با تهران در سال ۲۰۱۵، به طور موقت متوقف شد. اما دولت ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۸ از این توافق خارج شد و تحریمهای قبلی را بازگرداند و تحریمهای جدیدی نیز به آنها اضافه کرد.
واشنگتن در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ نیز تحریمهای جدیدی اعمال کرده است که بسیاری از آنها پیش از نخستین حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ ۲۸ فوریه (۹ اسفند) انجام شده بودند.
در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳)، وزارت خزانه داری آمریکا ۳۰ فرد و کشتی را که در «واسطهگری برای فروش و حملونقل محصولات مرتبط با نفت ایران» نقش داشتند، تحریم کرد. اهداف این تحریمها در چندین کشور از جمله هند و چین مستقر بودند.
در دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴)، واشنگتن ۲۹ کشتی را که متهم بودند بخشی از «ناوگان سایهای» برای حمل نفت ایران هستند، تحریم کرد. همچنین حاتم السعید فرید ابراهیم صقر، تاجر مصری را به دلیل ارتباط کسبوکارهایش با هفت فروند از این ۲۹ کشتی، در فهرست تحریم قرار داد. این اقدامات، کارزار تحریمهای طولانیمدت علیه صنعت نفت ایران را که از سال ۱۹۷۹ آغاز شده بود، ادامه داد.
وزارت خزانه داری در آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) تحریمها را یک بار دیگر تشدید کرد و دو دوجین (حدود ۲۴) فرد، شرکت و کشتی دیگر را که در شبکه فعالیتهای محمدحسین شمخانی (پسر علی شمخانی، مقام ارشد امنیتی فقید ایران) فعالیت داشتند، هدف قرار داد.
اواخر همان ماه، وزارت خزانه داری همچنین آنچه را که «ارز دیجیتال مرتبط با رژیم» خواند، هدف قرار داد و اعلام کرد که نزدیک به نیم میلیارد دلار از «شبکههای بانکی سایهای» را توقیف کرده است.
تحریمها چگونه بر مصرفکنندگان آمریکایی تأثیر گذاشته است؟
فشار بر بازار نفت ایران، هم از طریق تحریمهای موجود و هم از طریق جنگ جاری، عرضه نفت در سایر نقاط جهان را محدود کرده و بر کشورهایی که نفت ایران را خریداری میکنند، تأثیر گذاشته است.
به عنوان مثال، چین مقصد اصلی نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت خام ایران را خریداری میکند. این کشور در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط روزانه ۱.۴ میلیون بشکه نفت از ایران وارد کرده است.
در همین حال، بازارهای آسیا از جمله چین، به شدت به نفت عبوری از تنگه استراتژیک هرمز وابسته هستند؛ تنگهای که پیش از مسدود شدن مسیر توسط ایران، حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکرد. این وضعیت فشار بر عرضه جهانی نفت را افزایش داده و باعث افزایش قیمت نفت خام شده است که در نهایت به گرانتر شدن سوخت و مواد غذایی منجر شده است.
برای مصرفکنندگان آمریکایی، این تأثیر عمدتاً در پمپ بنزینها مشهود بوده است. به گزارش انجمن خودروسازی آمریکا (AAA) که قیمتهای روزانه بنزین را رصد میکند، میانگین قیمت هر گالن (۳.۷۸ لیتر) بنزین در آمریکا به ۴.۰۹ دلار رسیده است که نسبت به ۲.۹۸ دلار در روز ۲۸ فوریه (۹ اسفند) - یعنی روز نخستین حمله آمریکا و اسرائیل به ایران - افزایش قابل توجهی داشته است.
کارشناسان هشدار میدهند که اگر تلافیجویی ایران تشدید شود، میتواند به شدت به آمریکاییها ضربه بزند.
جان دیل، مدیرعامل بخش بازارهای سرمایه در بانک سرمایهگذاری «پست اوک گروپ»، در این باره به الجزیره گفت: «اگر تحریمها باعث تحریک ایران برای تلافیجویی علیه کشتیرانی در خلیج فارس شود، صادرات نفت را به طور قابل توجهی کاهش دهد، یا سبب شود که شرکتهای بیمه و کشتیرانی از فعالیت در این منطقه خودداری کنند، در این صورت آمریکاییها به سرعت تأثیر آن را از طریق افزایش قیمت بنزین، گازوئیل، بلیط هواپیما، هزینههای حملونقل و در نهایت تورم، احساس خواهند کرد.»
موضوع اقتصاد و مسئله ایران به عنوان مسائل کلیدی در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا مطرح شدهاند و رأیدهندگان از هر دو جبهه نارضایتی خود را ابراز کردهاند. این وضعیت میتواند جمهوریخواهان را در رقابتهای دشوار انتخاباتی، از جمله در ایالتهای سنتی جمهوریخواه مانند تگزاس، تحت فشار قرار دهد.
نتایج یک نظرسنجی اواخر ژوئیه (مرداد) توسط مؤسسه رویترز/ایپسوس نشان داد که تنها حدود یکسوم آمریکاییها از جنگ حمایت میکنند، در حالی که تنها ۲۸ درصد از پاسخدهندگان در نظرسنجی شبکه سیانان، عملکرد ترامپ در قبال ایران را تأیید کردند.
در زمینه اقتصاد، نظرسنجی مؤسسهایپی/اناورسی نشان داد که ۳۲ درصد از آمریکاییها عملکرد ترامپ را تأیید میکنند. در همین حال، نظرسنجی اخیر رویترز/ایپسوس نشان داد که دموکراتها از نظر اعتماد رأیدهندگان برای مدیریت اقتصاد، فاصله اندکی با جمهوریخواهان دارند و این اولین برتری دموکراتها در حدود یک دهه اخیر محسوب میشود.
تحریمها چگونه بر بازارها تأثیر میگذارند؟
اعلام آخرین تحریمها بر والاستریت و همچنین بازارهای نفت و طلا سنگینی میکند.
به دنبال این اعلام، قیمت طلا که در زمان بیثباتی اقتصادی عمدتاً یک سرمایهگذاری امن به شمار میرود، در معاملات میانهروز ۰.۸ درصد جهش کرد و به ۴،۶۳۹.۴۹ دلار در هر اونس (۲۸ گرم) رسید که بالاترین سطح از اواسط ماه مه (اردیبهشت) است.
در مورد نفت، قیمتها پس از دو هفته افزایش، روز دوشنبه با کاهش مواجه شد. قیمت نفت خام برنت (شاخص جهانی نفت) روز دوشنبه بیش از ۲ درصد سقوط کرد و به ۸۵.۲۲ دلار در هر بشکه رسید.
در والاستریت، شاخصهای اصلی در میان اخبار مربوط به تحریمهای جدید و همچنین اعلام تعرفههای جدید ترامپ بر کالاهای کانادایی، وضعیت متفاوتی دارند. شاخص نزدک ۰.۵ درصد و شاخص اساندپی ۵۰۰ حدود ۰.۲ درصد کاهش یافتهاند. با این حال، شاخص میانگین صنعتی داو جونز در محدوده مثبت قرار دارد و ۰.۲ درصد نسبت به ابتدای معاملات روز دوشنبه بالاتر است.
بخش نفت نیز متحمل ضربه شده است. سهام شرکتهای نفتی بزرگ از جمله شورون ۰.۸ درصد، اکسانموبیل ۰.۹ درصد، بیپی بیش از ۲ درصد و شل ۰.۲ درصد کاهش یافتهاند.
