نوزدهم دیماه هر سال، تقویم تاریخ دفاع مقدس ایران ورق میخورد و به یکی از سرنوشتسازترین، سختترین و در عین حال افتخارآمیزترین عملیاتهای رزمندگان اسلام به نام کربلای ۵ میرسد؛ عملیاتی که نهتنها در معادلات نظامی جنگ تحمیلی اثرگذار بود، بلکه به نمادی از ایستادگی، ایمان، ابتکار و ازخودگذشتگی فرزندان این سرزمین بدل شد.
این عملیات در زمستان سال ۱۳۶۵، در شرایطی بسیار پیچیده و با موانعی کمنظیر اجرا شد و تا امروز از آن به عنوان یکی از بزرگترین عملیاتهای آفندی دوران دفاع مقدس یاد میشود. پس از گذشت بیش از ۶ سال از آغاز جنگ تحمیلی، رژیم بعث عراق با حمایت گسترده قدرتهای جهانی و منطقهای، تلاش میکرد موازنه جنگ را به نفع خود تثبیت کند.
در این مقطع، جمهوری اسلامی ایران پس از عملیاتهای بزرگ والفجر ۸ و تصرف شبهجزیره فاو، ابتکار عمل را در جبههها در دست داشت. پیروزی در فاو، عراق را در شوک فرو برده و حامیانش را به تکاپوی جدی واداشته بود. از همین رو، فرماندهی جنگ در ایران به دنبال عملیاتی تعیینکننده بود تا فشار نظامی و روانی بر دشمن را افزایش دهد و راه را برای تحقق اهداف راهبردی هموار سازد.
منطقه شرق بصره، بهویژه محور شلمچه، به دلیل نزدیکی به این شهر مهم و استراتژیک، همواره یکی از حساسترین مناطق دفاعی عراق محسوب میشد. دشمن با آگاهی از اهمیت این منطقه، لایههای متعددی از موانع طبیعی و مصنوعی شامل کانالهای عمیق، میادین مین وسیع، سیمخاردار، خاکریزهای مثلثی و استحکامات بتنی را ایجاد کرده بود.
عملیات کربلای ۵ در بامداد ۱۹ دیماه ۱۳۶۵ با رمز مقدس «یا زهرا (س)» آغاز شد. سرمای زمستان، تاریکی شب، زمین باتلاقی و آتش سنگین دشمن، همه و همه دست به دست هم داده بودند تا پیشروی را دشوار کنند اما رزمندگان اسلام، با تکیه بر ایمان، شجاعت و تجربه سالها نبرد، یکی پس از دیگری از موانع عبور کردند و خطوط اولیه دشمن را در هم شکستند.
جایی که ایمان بر سلاح غلبه کرد
در ساعات ابتدایی عملیات، یگانهای سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران موفق شدند رخنهای اساسی در خطوط دفاعی عراق ایجاد کنند. عبور از کانال ماهی و شکستن دژهای مستحکم شلمچه، از مهمترین دستاوردهای اولیه این عملیات بود؛ اقدامی که دشمن هرگز تصور آن را نمیکرد. کربلای ۵ صحنه هماهنگی مثالزدنی میان فرماندهان و رزمندگان بود.
قرارگاههای عملیاتی با مدیریت دقیق، هدایت نبرد را بر عهده داشتند و یگانهای مختلف از لشکرها و تیپهای سپاه و ارتش، هر یک نقش تعیینکنندهای را ایفا کردند. حضور میدانی فرماندهان در خط مقدم، روحیهبخش نیروها بود و تصمیمگیریهای سریع و هوشمندانه، بسیاری از تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد و انسجام فرماندهی و همافزایی کمنظیر میان نیروهای عملکننده را به نمایش گذاشت.
توپخانه و پدافند هوایی نقش مهمی در پشتیبانی از نیروهای عملکننده داشتند. آتش پرحجم و دقیق توپخانه ایران، مواضع دشمن را در هم کوبید و مانع تمرکز نیروهای احتیاط عراق شد. در مقابل، دشمن با استفاده گسترده از آتش توپخانه، حملات هوایی و حتی سلاحهای شیمیایی، تلاش کرد پیشروی رزمندگان را متوقف که با مقاومت جانانه نیروهای ایرانی ناکام ماند.
عملیات کربلای ۵ تنها به یک شب و یک روز محدود نشد و هفتهها ادامه یافت و صحنههایی بیبدیل از ایثار و پایداری را رقم زد. دشمن که اهمیت منطقه را بهخوبی درک کرده بود، بارها و بارها با استفاده از نیروهای زبده و یگانهای مکانیزه، پاتکهای سنگین انجام داد اما رزمندگان اسلام، با دستان خالی و دلهایی سرشار از ایمان، در برابر این هجوم ایستادند.
سنگرهای ساده خاکی، به دژهای مستحکم مقاومت تبدیل شد. مجروحانی که حاضر به ترک خط نمیشدند، امدادگرانی که زیر آتش مستقیم دشمن به یاری همرزمانشان میشتافتند و شهدایی که با لبخند، راه را برای پیشروی دیگران هموار میکردند، همه بخشی از روایت ماندگار کربلای ۵ هستند؛ روایتی که در آن ایمان بر سلاح، و اراده بر سختیها غلبه کرد و معنای واقعی مقاومت را به تصویر کشید.
نبردی که برتری نظامی عراق را زیر سؤال برد
عملیات کربلای ۵ از نظر وسعت، شدت درگیری و نتایج حاصلشده، یکی از موفقترین عملیاتهای دفاع مقدس به شمار میرود. در جریان این عملیات، بخش قابل توجهی از توان رزمی ارتش عراق منهدم و دشمن تلفات سنگینی را متحمل شد. آزادسازی و تصرف مناطق مهمی در شرق بصره، نزدیک شدن نیروهای ایرانی به دروازههای این شهر و تهدید جدی مرکز ثقل اقتصادی و نظامی عراق، از مهمترین دستاوردهای این عملیات بود.
این نبرد همچنین نشان داد که علیرغم حمایت همهجانبه قدرتهای جهانی از رژیم بعث، اراده ملت ایران و توان رزمندگانش قادر است پیچیدهترین خطوط دفاعی را در هم بشکند. بسیاری از تحلیلگران نظامی، کربلای ۵ را نقطهای دانستند که در آن، برتری نظامی عراق بهطور جدی زیر سؤال رفت؛ نشانهای روشن از اهمیت ایمان و روحیه جهادی در عرصه نبرد.
پیروزیهای بهدستآمده در عملیات کربلای ۵، بازتاب گستردهای در رسانهها و محافل سیاسی جهان داشت. نگرانی از سقوط بصره و تغییر موازنه جنگ، موجب شد تحرکات دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ افزایش یابد. پس از این عملیات، فشارهای بینالمللی برای صدور قطعنامه و توقف جنگ شدت گرفت؛ موضوعی که نشاندهنده اثرگذاری مستقیم این نبرد بر معادلات سیاسی منطقه بود.
فراتر از دستاوردهای نظامی، عملیات کربلای ۵ یک مدرسه بزرگ فرهنگی و اعتقادی است. این عملیات به نسلهای بعد آموخت که در سختترین شرایط، با تکیه بر ایمان، وحدت و اعتماد به نفس ملی میتوان بر مشکلات فائق آمد. روحیه جهادی، مدیریت میدانی، خودباوری و توکل بر خدا، از جمله مهمترین درسهای این حماسه بزرگ است.
امروز، سالها پس از آن روزهای پرالتهاب، یاد و نام شهدای کربلای ۵ همچنان زنده و مزارهای نورانی آنان، روایتگر داستان مردانی است که برای دفاع از عزت و استقلال ایران اسلامی، از جان خود گذشتند. جانبازان و آزادگان این عملیات نیز، اسناد زندهای از آن روزهای سخت و پرافتخار هستند؛ گنجینهای گرانبها برای نسلهای امروز و فردای کشور که یادآور ایمان، ایثار و شجاعت بیمثال رزمندگان اسلام است.
مدیریت جهادی و شجاعت در خط مقدم
نوزدهم دیماه، تنها یک تاریخ در تقویم نیست؛ یادآور حماسهای است که با خون بهترین فرزندان این سرزمین نوشته شد. عملیات کربلای ۵ نشان داد که ملت ایران در دفاع از آرمانهای خود، از هیچ فداکاریای دریغ نمیکند. زنده نگه داشتن یاد این حماسه و انتقال درست و دقیق آن به نسلهای آینده، وظیفهای ملی و انقلابی است که رسانهها نقش مهمی در تحقق آن دارند.
در دل عملیات کربلای ۵، روایتهایی شکل گرفت که هر یک بهتنهایی میتواند کتابی از ایثار و شجاعت باشد. رزمندگانی که شبها در آب و گل شلمچه پیش میرفتند، روزها زیر آتش بیامان دشمن مقاومت میکردند و لحظهای از هدف خود غافل نمیشدند. بسیاری از نیروها ساعتها و حتی روزها بدون خواب و استراحت، در خط مقدم باقی ماندند تا مبادا رخنهای در خطوط پدافندی ایجاد شود.
فرماندهان روایت کردهاند که در برخی محورها، شدت آتش دشمن بهحدی بود که زمین و آسمان به هم گره میخورد اما با این حال، روحیه نیروها مثالزدنی بود. ذکر نام حضرت زهرا (س) و توسل به اهلبیت (ع)، آرامش خاصی به دلها میبخشید و توان ادامه نبرد را دوچندان میکرد که این نشانی از پیوند ایمان و شجاعت در لحظات حساس میدان نبرد بود.
نقش امدادگران در عملیات کربلای ۵، نقشی کمتر دیدهشده اما حیاتی است. در شرایطی که انتقال مجروحان به پشت خط با دشواری فراوان همراه بود، امدادگران با کمترین امکانات، جان بسیاری از رزمندگان را نجات دادند. آنها بارها و بارها زیر آتش مستقیم دشمن به خط مقدم رفتند و مجروحان را بر دوش خود حمل کردند و بسیاری از امدادگران نیز در همین مسیر به شهادت رسیدند.
اسناد و اعترافات فرماندهان عراقی پس از جنگ نشان میدهد که عملیات کربلای ۵، یکی از سختترین مقاطع جنگ برای ارتش عراق بوده و حجم بالای تلفات، انهدام تجهیزات زرهی و از هم پاشیدن انسجام یگانها، باعث شد فرماندهی عراق بارها درخواست کمک فوری از حامیان خارجی خود کند. استفاده گسترده از سلاحهای ممنوعه، نشاندهنده استیصال دشمن در برابر مقاومت رزمندگان اسلام بود.
پیوند ایمان و ایثار در دفاع مقدس
یکی از ویژگیهای برجسته کربلای ۵، پیوند عمیق نبرد نظامی با معنویت بود. دعاهای جمعی پیش از عملیات، نمازهای جماعت در خط مقدم و وصیتنامههایی که با سادهترین جملات نوشته میشد، فضای خاصی به جبههها بخشیده بود. بسیاری از شهدا، پیش از عملیات، احساس نزدیکی به شهادت داشتند و این آمادگی روحی، آنان را در سختترین لحظات ثابتقدم نگه میداشت.
امروز، عملیات کربلای ۵ نهتنها یک رویداد تاریخی، بلکه یک سرمایه عظیم فرهنگی و هویتی برای ملت ایران است. این عملیات نشان داد که مدیریت جهادی، اتکا به توان داخلی و اعتماد به نیروهای مردمی، میتواند معادلات پیچیده نظامی را تغییر دهد. بررسی ابعاد مختلف این عملیات، همچنان در مراکز علمی و نظامی مورد توجه است و تجربیات آن، بهعنوان الگویی بومی در آموزشهای دفاعی مطرح میشود.
در نهایت، عملیات کربلای ۵ بهعنوان نمادی از مقاومت همهجانبه ملت ایران جلوهگر میشود؛ مقاومتی که نهتنها در میدان نبرد، بلکه در عرصههای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نیز اثرگذار بود. نوزدهم دیماه، فرصتی است برای بازخوانی این حماسه عظیم و تجدید عهد با آرمانهای شهدا؛ آرمانهایی که همچنان چراغ راه آینده این سرزمین هستند.
