عباس عراقچی در گفتوگو با سیانان آمریکا درباره سرنوشت تبادل پیامها میان ایران و آمریکا بر سر برنامه هستهای و تهدیدات جنگی ترامپ صحبت کرده است. این مصاحبه با نمایندگی سیانان در تهران و وزارت امور خارجه انجام شده است.
دکتر عراقچی، خیلی ممنون که این فرصت مصاحبه را در اختیارمان گذاشتید. اکنون در شرایط بسیار حساس میان ایالات متحده و ایران قرار داریم. در حالی که اینجا نشستهایم، تهدید جنگ میان ۲ کشور چقدر جدی است؟
ابتدا باید بگویم که جنگ اجتنابناپذیر نیست و میتوان از آن جلوگیری کرد. دوم، من نگران جنگ نیستم؛ نگران دلیل آن هستم. ما کاملا برای جنگ آماده هستیم، حتی بیشتر از قبل از جنگ ۱۲ روزه. بهترین راه جلوگیری از جنگ، آمادگی کامل برای آن است. وقتی میگویم آمادهایم، به معنای تمایل به جنگ نیست؛ بلکه میخواهیم جنگ را پیشگیری کنیم. آنچه مرا نگران میکند، محاسبات اشتباه و عملیات نظامی مبتنی بر اطلاعات غلط و کمپینهای اطلاعات غلط است. واضح است که برخی عناصر و طرفها میخواهند رئیسجمهور ترامپ را به این جنگ بکشانند تا منافع خود را تامین کنند. فکر میکنم ترامپ به اندازه کافی عاقل است که تصمیم درست بگیرد. یکی از راههای جلوگیری از محاسبات اشتباه، گفتوگوهای مستقیم است.
ایالات متحده گفته که خواستار گفتوگوهای مستقیم با ایران است. چگونه میتوان فرآیند مذاکرات معنادار را آغاز کرد؟
مذاکره معنادار باید بر پایه اعتماد باشد. متاسفانه اعتماد ما به آمریکا به عنوان شریک مذاکره از بین رفته است. دلیلش روشن است: در سال ۲۰۱۵ مذاکره کردیم، همه برجام را جشن گرفتند، اما آمریکا بدون توجیه خارج شد. این مربوط به ۱۰ سال پیش است. فقط به سال گذشته نگاه کنید؛ ۱۰ ماه پیش وقتی تصمیم به مذاکره گرفتیم و در حین مذاکره، ابتدا اسرائیل و سپس آمریکا به ما حمله کردند. هیچ تجربه مثبتی از گفتوگو با آمریکاییها نداریم. برای مذاکره معنادار، باید این بیاعتمادی را برطرف کنیم. اکنون برخی میانجیها و کشورهای دوست در منطقه در حال تلاش برای ایجاد اعتماد هستند. کار سختی است، اما در جریان است. اگر تیم مذاکرهکننده آمریکا به آنچه ترامپ گفته عمل کند، یعنی رسیدن به توافقی عادلانه و منصفانه برای اطمینان از عدم وجود سلاح هستهای. من اطمینان دارم که میتوانیم به توافق برسیم.
اگر به مرحله اعتمادسازی رسیدید، آیا ایران آماده و مایل است مستقیما با مذاکرهکنندگان آمریکایی مثلا کسی مثل ویتکاف بنشیند و صحبت کند؟
مسئله مستقیم یا غیرمستقیم بودن، شکل مذاکره است و باید درباره آن تصمیم بگیریم. اما آنچه ترامپ میخواهد مستقیم است. مهمتر از شکل، محتوای مذاکره است. ما نیاز به اعتماد داریم. فکر نمیکنم اعتماد کامل بازگردد، اما حداقل مقداری اعتماد لازم است. اکنون با دوستان منطقهایمان کار میکنیم تا روشی پیدا کنیم که این سطح از اعتماد را ایجاد کند و مذاکرات را از سر بگیریم.
ترامپ میگوید مذاکرات در حال انجام است. او گفت که مذاکراتی در جریان است. این چگونه کار میکند؟ آیا کشورهای منطقهای در اعتمادسازی کمک میکنند؟
بله، از طریق میانجیها. برخی کشورها پیامها را منتقل میکنند و در حال تلاش برای ایجاد اعتماد و آمادهسازی زمینه برای مذاکره معنادار هستند. ما با آنها در ارتباط هستیم و پیام رد و بدل میکنیم.
آیا این گفتوگوهای فعلی را ثمربخش میدانید؟ آیا میتواند به کاهش تنش منجر شود تا مذاکرات واقعی آغاز شود؟
تاکنون بله، ثمربخش بوده است.
ترامپ میگوید ترجیح میدهد از نیروی نظامی که اکنون اطراف ایران مستقر است – نه فقط ناوهای هواپیمابر، بلکه در جاهای دیگر – استفاده نکند، اگر توافقی قابل قبول حاصل شود. از نظر ایران، توافقی قابل قبول در زمینه هستهای چیست؟
همان توافقی که او گفت: توافقی عادلانه و منصفانه برای اطمینان از عدم وجود سلاح هستهای. این قابل دستیابی است. موضوعاتی مثل غنیسازی، موشکهای بالستیک و نیروهای نیابتی در منطقه... آمریکا میخواهد درباره اینها هم مذاکره کند.
آیا این کاملا خارج از بحث است یا میتوانید حداقل دربارهاش صحبت کنید؟
همانطور که گفتم، ترامپ گفته «بدون سلاح هستهای» و ما کاملا موافقیم. میتوانیم درباره برنامه هستهایمان مذاکره کنیم تا اطمینان حاصل شود که صلحآمیز است و برای همیشه صلحآمیز باقی میماند. این میتواند توافق خیلی خوبی باشد. البته در ازای آن، انتظار لغو تحریمها را داریم. این توافق ممکن است. بیایید درباره چیزهای غیرممکن صحبت نکنیم؛ روی چیزی که ممکن است تمرکز کنیم و فرصت را از دست ندهیم. حتی در مدت کوتاه میتوان به توافقی عادلانه رسید.
فکر میکنید در مدت کوتاهی مذاکرات آغاز شود، مکانی تعیین شود، مستقیم یا غیرمستقیم بنشینید و توافق کنید؟ در ازای آن، احتمالا لغو تحریمها میخواهید.
البته، هدف مذاکره برای ما همین است. اول، حقوقمان باید محترم شمرده شود؛ دوم، تحریمها برداشته شود. تحریمها به دلیل نگرانی از نظامی شدن برنامهمان وضع شدهاند، اما ما میگوییم اینطور نیست. آمادهایم اعتمادسازی کنیم و در مقابل، انتظار لغو تحریمها داریم. اگر حق غنیسازی برای اهداف صلحآمیز به رسمیت شناخته شود، همه جزئیات قابل مذاکره است. میتوانیم بنشینیم و به نتیجه برسیم. این باور من است.
آیا ایران و آمریکا باید درباره مسائل نظامی منطقهای هم صحبت کنند؟ ایران قدرت بزرگی در منطقه و حتی تا اروپا است و آمریکا هم قدرت زیادی دارد. آیا مهم نیست این ۲ قدرت درباره مسائل منطقهای و نظامی صحبت کنند؟
شاید به عنوان بخشی از کاهش کلی تنش. اما صادقانه بگویم، ما معتقدیم منبع همه درگیریها، تنشها و مشکلات منطقه، نیروهای خارجی هستند که وارد منطقه شدهاند. ما به همسایگانمان احترام میگذاریم و همیشه آماده تعامل با آنها درباره امنیت، صلح و ثبات بودهایم، اما با کشورهای منطقه. این کار ما و منطقه است و باید با بازیگران منطقهای با هم حل کنیم. ما با همسایگان و بازیگران عمده در تماس هستیم و آمادهایم حتی ساختاری برای گفتوگو درباره صلح و ثبات ایجاد کنیم. صلح و ثبات در این منطقه برای ما به اندازه دیگران حیاتی است. ما کنار خلیج فارس هستیم و این آبراه برای صادرات نفت و تجارتمان بسیار مهم است. همیشه آن را امن نگه داشتهایم؛ با کمک سپاه پاسداران که آزادی ناوبری را تضمین میکند و امیدوارم چیزی این را مختل نکند.
اگر رویارویی نظامی کامل میان ایران و آمریکا رخ دهد، عواقب آن چه خواهد بود؟ ارتش شما دکترینش را تغییر داده که حمله عمده را تهدید وجودی میداند. این برای منطقهای که پررونق اما ناپایدار است چه معنایی دارد؟
فکر نمیکنم تهدید وجودی باشد، اما تهدید بزرگی برای همه خواهد بود. اگر جنگ شروع شود، فاجعه برای همه است. در جنگ قبلی، تلاش کردیم دامنه جنگ ایران و اسرائیل را محدود کنیم. این بار اگر با آمریکا باشد، چون پایگاههای آمریکا در سراسر منطقه پراکنده است، ناگزیر بخشهای زیادی از منطقه درگیر میشود و بسیار خطرناک خواهد بود. حتی نمیخواهم به آن فکر کنم. امیدوارم عقل سلیم پیروز شود. ما برای هر احتمالی آمادهایم، با ۱۰۰ درصد اطمینان. نیروهای مسلح ما حتی آمادهتر از جنگ قبلی هستند. موشکهایمان در جنگ واقعی آزمایش شد و نقاط ضعف و قوتشان را شناختیم. درسهای زیادی از آن ۱۲ روز گرفتیم. اما آمادگی به معنای تمایل به جنگ نیست؛ میخواهیم جنگ را پیشگیری کنیم.
ترامپ همه اینها را پس از تظاهرات اوایل ژانویه آغاز کرد. ما به گورستان تهران رفتیم و مردم آنجا عزادار بودند و میگفتند عزیزانشان توسط نیروهای امنیتی کشته شدهاند. چگونه این وضعیت را مدیریت میکنید؟
دولت در حال کار روی آن است. باید روشن کنم: ۱۰ روز تظاهرات مسالمتآمیز داشتیم؛ گاهی خشونتآمیز میشد که قابل تحمل بود و دولت با رهبران معترضان گفتوگو کرد تا مشکلات را حل کند. اما از ۸ تا ۱۰ ژانویه – این ۳ روز – کاملا متفاوت بود. عناصر تروریستی و شبهنظامیان با اسلحه وارد تظاهرات شدند و به پلیس و نیروهای امنیتی شلیک کردند. چارهای جز مقابله نداشتیم چون مسلح بودند و دستورات از خارج دریافت میکردند. این ۳ روز را ادامه همان جنگ ۱۲ روزه میدانیم؛ عملیاتی از سوی موساد از خارج، که آن را خنثی کردیم. متاسفانه تعدادی کشته شدند؛ بسیاری توسط همان عناصر کشته شدند تا تعداد کشتهها افزایش یابد، چون ترامپ گفته بود اگر کشتاری باشد، مداخله میکند. این توطئه اسرائیلی بود تا او را به جنگ بکشانند. کشتهشدگان بسیار تاسفبار است. دولت همه را شهید اعلام کرده، جز عناصری که از خارج آمدند یا دستور گرفتند. حدود ۲ هزار و ۵۰۰ نفر شناخته شدهاند و دولت از خانوادههایشان حمایت میکند. همچنین برنامههایی برای پاسخ به شکایات مردم در حال اجراست. آرامشی که از ۱۰ ژانویه تا حالا داریم، ادامه خواهد یافت.
ترامپ نگران حقوق کسانی است که در بازداشت هستند. او گفته معتقد است جلوی اعدامها را گرفته. آیا حقوق بازداشتشدگان را تضمین میکنید؟
البته. اولا، هیچ برنامهای برای اعدام یا دار زدن وجود نداشت. این را در مصاحبه با فاکس نیوز هم گفتم. اکنون تایید میکنم که حقوق هر فرد بازداشتشده رعایت و تضمین خواهد شد.
این همه درباره جنگ و رویارویی صحبت کردیم. اگر با دولت ترامپ به توافقی برسید، این برای منطقه، ثباتش و منافع مردم منطقه چه معنایی خواهد داشت؟
اگر به درک متقابل برسیم و این سوءتفاهمها، محاسبات اشتباه و نگرانیهای غیرضروری را برطرف کنیم، امکانات عظیمی برای همکاری اقتصادی ایجاد میشود؛ میان ایران و آمریکا، و ایران و شرکای منطقهای. در اصل، مشکلی با تجارت با شرکتهای آمریکایی نداریم. شاید به یاد بیاورید که پس از برجام، بلافاصله قراردادی با بوئینگ برای خرید بیش از ۸۰ هواپیما امضا کردیم. در اصل، شرکتهای آمریکایی میتوانند در بخش انرژی، حملونقل یا هر جای دیگر ایران وارد شوند. مشکل آمریکا تحریمهای اولیه است که شرکتهایش را منع میکند، مگر با مجوز ویژه. اگر تحریمها برداشته شود، فرصتهای بزرگی برای همه ایجاد میشود. صنعت انرژی ایران پر از فرصت است و این به نفع کل منطقه خواهد بود.
