در شرایطی که آمریکا با تداوم فشارهای نظامی و تلاش برای محاصره صادرات نفت ایران، بار دیگر امنیت کشتیرانی در خلیجفارس را به میدان تقابل تبدیل کرده، تهران از طراحی «منطقه محدودشده جدید و یک کریدور بینالمللی تازه در تنگه هرمز» خبر داده است؛ اقدامی که نشان میدهد ایران نهتنها در برابر فشارهای واشنگتن عقبنشینی نکرده، بلکه در حال بازتعریف قواعد تردد دریایی در یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان است.
اهمیت این تحول زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم تردد کشتیها از هرمز به پایینترین سطح از ماه می رسیده و قیمت نفت برنت نیز درپی تشدید تنشها، به محدوده ۹۷ دلار نزدیک شده است. وبگاه تخصصی «مدرن دیپلماسی» روز دوشنبه در گزارشی به ارزیابی زوایای مختلف تصمیم تازه پرداخت که مهمترین محورهای آن را در ادامه میخوانید:
ایجاد منطقه محدودشده در خلیج فارس
- ایجاد یک کریدور جدید کشتیرانی در تنگههرمز، میتواند فاز تازهای از تنش را برای یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان بههمراه داشته باشد.
- دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران، اعلام کرده ا منطقه محدودشده جدید از نقطهای آغاز خواهد شد که بهگفته تهران، محاصره دریایی آمریکا علیه ایران آغاز میشود و بخشهایی از خلیجفارس را نیز دربر میگیرد.
- براساس این طرح، هر کشتی که وارد این منطقه شود، در فهرست تحریمها قرار خواهد گرفت.
کریدور جدید کشتیرانی؟
- ایران همچنین اعلام کرده درباره نقشههای مربوط به یک کریدور بینالمللی جدید کشتیرانی از طریق آبهای ایران و عمان به توافق رسیدهاست.
- رضایی گفته ایران مسئولیت مدیریت این مسیر را برعهده خواهد داشت و نقشههای مربوط به آن نیز طی روزهای آینده تصویب میشود.
- وی بازگشایی تنگه هرمز را پایان فشار نظامی آمریکا علیه ایران منوط دانسته و تأکید کرده تهران تنها درصورتی متعهد به باز نگهداشتن این آبراه خواهد بود که واشنگتن آنچه ایران «خرابکاری، تهدید و حمله» میداند، متوقف کند.
تشدید رویارویی نظامی ایران و آمریکا
- این تحولات در شرایطی رخ میدهد که پس از وقفهای در بخش عمده ماه آگوست، درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا بار دیگر ازسر گرفته شدهاست.
- نیروهای آمریکایی روز شنبه سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادند که یکی از آنها در نزدیکی جزیره خارک قرار داشت.
- همزمان، نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز حملاتی را علیه ناوهای جنگی آمریکا در منطقه انجام داده است.
- در چنین شرایطی، تنگههرمز به یکی از اصلیترین نقاط فشار در مناقشه میان تهران و واشنگتن تبدیل شدهاست.
تنگههرمز؛ گلوگاه حیاتی انرژی جهان
- پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت از طریق تنگه هرمز عبور میکرد.
- به همین دلیل هرگونه اختلال جدی در این مسیر، میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه خلیج فارس داشته باشد.
- حجم تردد کشتیها دراین آبراه بهشدت کاهش یافته است.
- طی ۱۰روز گذشته، بهصورت میانگین تنها ۱۰ کشتی در روز از تنگه عبور کردهاند؛ رقمی که پایینترین سطح از ماه می تاکنون محسوب میشود.
- اختلال در تردد کشتیها نیز به افزایش قیمت نفت منجر شده و بهای نفت خام برنت را به بیش از ۹۷ دلار در هر بشکه رساندهاست.
- ایران نشان داده توانایی ایجاد تهدید علیه جریان انتقال نفت از طریق تنگههرمز را دارد.
- در مقابل، آمریکا تلاش میکند محاصره دریایی خود را حفظ کند و همزمان جریان کشتیرانی تجاری را برقرار نگه دارد.
فشار بر اقتصاد ایران؟
- روی دیگر این تقابل، افزایش فشارهای اقتصادی بر ایران است.
- محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، هشدار داده حمله به منافع ایران با پاسخی سریعتر و سنگینتر مواجه خواهد شد.
- او اقتصاد را یکی از اصلیترین میدانهای نبرد دانستهاست.
- علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد ایران، نیز اعلام کرده تهران از طریق اجرای اصلاحات اقتصادی به این فشارها پاسخ خواهد داد و این دیدگاه را رد کرده که تحریمهای آمریکا میتواند ایران را وادار به تغییر مسیر سیاسی خود کند.
هدفی حیاتی در شبکه صادرات نفت ایران
- جزیره خارک همچنان یکی از مهمترین نقاط زیرساخت نفتی ایران محسوب میشود.
- پیش از آغاز جنگ، حدود ۹۰درصد صادرات نفت خام ایران از طریق این جزیره انجام میشد.
- ایران میگوید خارک طی ماههای اخیر حدود ۵۵۰بار هدف حمله قرار گرفته، اما همچنان فعالیت خود را حفظ کردهاست.
- آمریکا نیز همچنان شبکه صادرات نفت ایران را بهعنوان بخشی از سیاست محاصره خود هدف قرار میدهد.
- رئیسجمهور آمریکا، اخیرا محتواهایی را درباره حمله به جزیره خارک در حساب کاربری تروثسوشال خود منتشر کردهاست.
چرا تنگههرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
- تحولات اخیر احتمال تبدیل شدن تنگههرمز به یکی از مناقشهبرانگیزترین بخشهای جنگ را افزایش دادهاست.
- هرگونه اختلال پایدار در تردد کشتیها از این آبراه میتواند عرضه جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داده و قیمت نفت را بیش از پیش افزایش دهد.
- آثار این وضعیت هماکنون در بازارهای سوخت نمایان شدهاست.
- همزمان، ادامه جنگ، فشارهای سیاسی بر دولت آمریکا را نیز افزایش داده؛ بهویژه در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر.
- ازسوی دیگر، ایران از توانایی خود برای کنترل یا محدود کردن دسترسی به تنگههرمز بهعنوان اهرم فشار راهبردی علیه واشنگتن استفاده میکند.
- آمریکا نیز تلاش دارد نشان دهد حتی در شرایط محدودیتهای اعمالشده ازسوی ایران، قادر به حفظ جریان انتقال انرژی خواهد بود.
بازیگران اصلی چه کسانی هستند؟
ایران
- تهران تلاش میکند با تکیه بر موقعیت راهبردی خود در تنگههرمز و زیرساختهای نفتی، اهرمفشار مؤثری در برابر آمریکا ایجاد کند.
آمریکا
- واشنگتن تلاش میکند محاصره نفتی علیه ایران را اجرا و درعینحال جریان تجاری و انتقال انرژی از منطقه را حفظ کند.
عمان
- از آنجا که کریدور پیشنهادی جدید از آبهای عمان نیز عبور خواهد کرد، مسقط میتواند به یکی از طرفهای مهم ترتیبات جدید کشتیرانی تبدیل شود.
بازار جهانی نفت
- هرگونه کاهش قابلتوجه تردد از تنگه هرمز، میتواند قیمت نفت خام را افزایش دهد و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان سوخت در سراسر جهان وارد کند.
