بررسی دلایل رویکرد مردم به شبکههای ماهوارهای در گفتگو بامدیر شبکه مستند
اگر جریان اطلاعات به روز و گشادهتر شود، ارجاع به ماهوارهها کمتر خواهد شد
برای آنهایی که دههی شصت خورشیدی را دیدهاند، تمام دریافتهای بصری از رسانه در آن دوره، محدود به دو کانال تلویزیون ایران میشود. البته آن روزها ویدئو هم بود که کمتر کسی توان مالی و جرات مقابله با ترس غیرقانونی بودن آن را داشت. به هر روی در آن برهوت تصویری، همهی راهها به همان تلویزیون و ساعات نصفه و نیمهی پخشش در شبانهروز ختم میشد.
آن روزها گذشتند، ویدئو قانونی شد، شبکههای تلویزیون داخلی هر روز بیشتر شدند، کامپیوتر و اینترنت و… آمدند، اما در این میان مهمانی جدید(خوانده یا ناخوانده) هم سر از خانههای مردم درآورد که غیرقانونی بودنش بسیاری را روانهی دادگاهها کرد و داشتن آن با ترس همیشگی حضور ضابطان قضایی در خانهها همراه بود. «ماهواره»، خیلی زود جای خود را در روزمرهی مردم باز کرد و طیفهای مختلف اجتماعی، از فقیر و غنی به فراخور احوالشان، گمشدهای را در آن یافتند.
به گزارش افکارنیوز، صرف نظر از درستی یا غلطی ممنوعیت استفاده از ماهواره، حضور آن در زندگی ایرانیها در حدی پررنگ و جدی شد که سرانجام «عزتالله ضرغامی»(رئیس سازمان صدا و سیما) ضمن اعلام رویکرد ۳۰ درصد از مردم به استفاده از ماهواره، این سطح از فعالیت ماهوارههای بیگانه در زمینه فیلم و سریال فارسی را مهم ندانست و گفت: «مهم این است که اگر درصد مردمی که ماهواره دارند نیز افزایش پیدا کند، کسی که در خانهاش ماهواره دارد در ساعات پربیننده، ماهواره را خاموش کند و برنامههای جمهوری اسلامی را ببیند.»
با گذشت ۳ سال از آن زمان، افزایش تصاعدی شبکههای فارسی زبان ماهوارهای، حداقل در حوزهی فیلم و سریال، نشان از این دارد که برخلاف گفتههای ضرغامی، احتمالآ در هیچ خانهای، ماهوارهها خاموش نشدهاند.
برای بررسی دلایل این موضوع، به سراغ یکی از مدیران سازمان صدا و سیما رفتیم. «رضا پورحسین» که خیلیها تصویر او را به عنوان مجری مناظرات انتخاباتی نامزدهای انتخابات دهمین دورهی ریاست جمهوری به یاد دارند، سابقهی مدیریت بر شبکهی چهار سیما را در دو مقطع زمانی، قائم مقامی سیما، مدیریت شبکهی دو سیما و مدیریت شبکهی آموزش سیما را در کارنامه دارد.
او که فارق التحصیل رشتهی روانشناسی در مقطع دکترای تخصصی است و از فعالان این حوزه محسوب میشود، این روزها مدیرشبکهی مستند سیما است و چندی پیش در مصاحبهای در مورد مقایسهی شبکهی مستند سیما با شبکهی نشنال جئوگرافی گفته بود: «شبکهی مستند سیما و شبکهی نشنال جئوگرافی هر دو حرفهای هستند. البته شبکهی نشنال جئوگرافی نزدیک به ۳۰ سال قدمت دارد، اما فقط در حوزهی طبیعت و عکاسی کار میکند. شبکهی مستند علاوه برموضوع طبیعت و عکاسی، در موضوعات دیگری همچون اجتماعی و سیاسی نیز فعالیت دارد و فیلم نمایش میدهد به همین دلیل ما از شبکهی نشنال جئو گرافی
جامعتر هستیم و گاهی اتفاق افتاده که ما یک فیلم مستند خارجی را خریداری و پخش کردیم و شبکهی نشنال جئوگرافی یک ماه و نیم بعد آن را پخش کرده است».
پورحسین در مورد اینکه آیا تولیدات فرهنگی سازمان صدا و سیما به اندازه کافی جوابگوی نیازهای مخاطبان بوده و دلیل گرایش مردم به سمت شبکههای ماهوارهای و رسانههای خارجی معتقد است: به زعم بعضی از افراد، سازمان صدا و سیما عامل این گرایش است، اما از نظر خود مسئولان سازمان، آنها کار خود را به شکل کامل انجام دادهاند و جذابیتهای بیرونی موجب این گرایش شده است.
او با ذکر این نکته که مسالهی گرایش مردم به سمت شبکههای ماهوارهای تابع متغیرهای زیادی است ادامه میدهد: این متغیرها باید بررسی و احصاء شوند و بعد سهم بندی انجام بشود. به هر حال اهتمام سازمان صدا و سیما بر این است که جذابیت کارهای خود را افزایش دهد و در خیلی از جاها موفق بوده و البته ممکن است در بعضی از جاها هم موفق نبوده باشد.
این مدیر سازمان صدا و سیما در مورد این عدم موفقیتها اینگونه توضیح میدهد: اینکه در جایی موفق نبوده است، شاید ربطی به سازمان نداشته باشد و بضاعت هنری، چه به شکل فنی و چه به صورت نرم افزاری همین میزان است. البته من منکر موضوع خلاقیت نیستم و در بسیاری از کارها شاهد این خلاقیت هستیم، اما ممکن است تعداد اینها خیلی زیاد نباشد. نکتهی دیگر این است که ماهوارهها از جذابیتهایی استفاده میکنند که ما نمیتوانیم از آنها استفاده کنیم و البته آن ها را قبول هم نداریم.
از پورحسین در مورد این جذابیتها میپرسیم که در جواب میگوید: مثلآ استفاده از عنصر جنسیت برای پیشبرد یک مقصود. به هر حال این کار چندان هنرمندانه نیست و نوعی ابتذال به شمار میرود. مثل کسی است که میخواهد جنسی را بفروشد و برای تبلیغ آن چراغهای پر نور و زیادی روشن میکند، اما اگر کالا و جنس چیز درستی باشد، دیگر نیازی به چراغ روشن کردن نیست.
البته انسان معمولآ به جایی که چراغ بیشتری در آن روشن باشد بیشتر جذب میشود، اما این به معنی عالی بودن نیست. ضمن اینکه چون آنها در موضع اپوزوسیون قرار دارند، حرفهایی میزنند که شنیدنیتر است.
مدیر شبکه مستند تصریح میکند: البته شنیدنیتر به معنی حق بودن یک موضوع نیست. شاید آنها یک جریان آزاد اطلاعات را القا کنند، اما واقعآ جریان آزاد اطلاعات نباشد.
او در مورد چاره و راهکار برای کاهش رویکرد به شبکههای ماهوارهای میگوید: اگر ما در جریان اطلاعات، داخل رسانه و مطبوعات، این جریان را به روزتر و روانتر کنیم و گشایش بیشتری ایجاد کنیم، تصور میکنم میزان ارجاع به ماهوارهها کمتر خواهد شد. البته یک شرط هم دارد که از قاعدهی جعل و تکذیب در فضای رسانهای به خصوص در فضای رسانههای مکتوب و حتی دیجیتال پرهیز کنیم. متاسفانه این قاعده جعل و تکذیب در ما ایجاد شده است؛ چیزی را جعل میکنیم و اگر خراب شد آن را تکذیب میکنیم. این مساله بیاخلاقی است؛ ما وارد یک بازی میشویم که یک چیز جعل شده بیمبنا را هر روز تکذیب و
تایید میکنیم. در این فضا حالت جریان آزاد اطلاعات لطمه میخورد و باید قبول کنیم که ما از بس به بهانهی جریان آزاد چیزهایی را گفتهایم که دروغ بوده و از بیخ و بن وجود نداشته، کسانی که ملاحضات امنیتی را لحاظ میکنند، شدیدتر با این مساله برخورد میکنند.
پورحسین در پایان تاکید میکند: من تصور میکنم که اگر ما به یک بهداشت ارتباطاتی برسیم و به موازین فرهنگ ایرانی اسلامی تکیه کنیم، همانطور که مروج سبک زندگی ایرانی هستیم، نباید یک سبک ارتباطاتی ایرانی اسلامی داشته باشیم؟ اگر به این مساله رجوع کنیم، جریان آزاد اطلاعات رونق بهتری خواهد گرفت و همه به روزتر و سریعتر اطلاعات را میگیرند و میزان گرایش هم به شبکههای دیگر هم کمتر خواهد شد.