چالش بنیاد ادبیات نمایشی در آغاز شکلگیری
نادر برهانیمرند که از سوی کانون نمایشنامهنویسان خانه تئاتر به عنوان یکی از داوران جشنوارهی نمایشنامهنویسی معرفی شده بود در نوشتاری، دیدگاههایش را دربارهی بنیاد ادبیات نمایشی و جشنوارهی نمایشنامهنویسی مطرح کرد.
به گزارش افکارنیوز،این نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر در این نوشتار آورده است: «حاشیههای جشنوارهی نمایشنامهنویسی برای هزارمین بار ثابت کرد که دولت باید پایش را از تصدیگری بیرون بکشد و فقط به حمایت بپردازد. جایزه ادبیات نمایشی که کانون نمایشنامهنویسان خانه تئاتر با تمام نداشتنها و نبودنها برگزار کرده، در این چند ساله بسیار موفقتر، پویاتر و تاثیرگذارتر بوده است و با تمام نقدهایی که ممکن است به آن جریان وارد باشد، برگزاری صنف توسط صنف و به دست خود اهالی تئاتر آن هم به شکل مبتکرانهای که هر سال بهتر از سال قبل، بسیار بهتر
است. هرچند متاسفانه که این جایزه هر دوره با امکانات کمتر از دورهی قبل برگزار میشود با این حال بسیار مبتکرانهتر، عمیقتر و در راستای پیشرفت نمایشنامهنویسی صورت گرفته است. متاسفانه بنیاد ادبیات نمایشی با دامنهی دیوانسالانهی عریض و طویل و احتمالا بودجه ده برابری این جایزه در همین گام اول مهر تاکید و تایید بر این واقعیت زد که دولت اگر نیت خیرخواهانه دارد، باید از تصدیگری پا پس بکشد و عرصه را برای ورود و فعالیت صنوف و NGOها بیش از پیش فراهم کند.»
در ادامه، یادداشت نادر برهانیمرند که به گفتهی خودش به طور ناقص در نشریه جشنوارهی نمایشنامهنویسی منتشر شده است به طور کامل در ایسنا منتشر میشود:
«آنچه میتوان گفت:
فینفسه با تشکیل هر گونه محملی که بتواند بر حیات نمایشنامهنویسی ما تاثیربگذارد موافقم اما بنیاد ادبیات نمایشی در همین روزهای آغازین شکلگیریاش با چالشی جدی روبروست. بنیاد بدون پاسخ شایسته به یک سوال بنیادین و اساسی و به ظاهر ساده درادامه سرمایههای اصلی خود را همراه نخواهند داشت. یعنی نمایشنامهنویسان. سوال این است: چگونه است که در دل یک سازمان دولتی بنیادی با داعیهای بزرگ مثل حمایت از نمایشنامهنویسی شکل میگیرد، اما غالب نمایشنامهنویسان نامی و برتر ما که نمایشنامهنویسی معاصر کشور غالبا با نام و یاد آنها توام است خانه نشین شدهاند و
صحنههای ما از آنان دریغ شده است؛؛ آیا بهتر نبود بنیاد برای اثبات داعیه و نیت خیرخواهانهاش در همین ابتدای امر حمایت از آنان را سرلوحه کار خویش قرار میداد و بعد به برگزاری جشنوارهای عریض و طویل همت میگمارد؛
قطع این مرحله بیهمرهی خضر مکن
ظلمات است بتر از خطر گمراهی
اما آنچه که از برآیند خوانش متنهای این دوره میتوان گفت:
ما پتانسیل بالایی در مورد نمایشنامهنویسی داریم. اگر امکانی فراهم شود که همین آثار بر صحنههای ما جان بگیرد یقین دارم تحولی عظیم در انداموارهی تئاتر ما شکل خواهد گرفت. بنیاد باید این امکان را فراهم آورد.
مشکل عمدهی نمایشنامهها گزارش غلط و یا ناشیانه از «مساله» است و غالبا این مشکل در مرحله شناسایی «مساله» رخ میدهد. بنابراین در فرایند نگارش و تحلیل پدیدهها آنچه نمایشنامهها ارائه میدهند. شبه مساله است نه مساله! و شاید اساسا مسالهای در کار نیست.
رشد بادکنکی برخی نمایشنامهنویسان و برخی رویکردها و فرمهای خاص نمایشنامهنویسی متاسفانه تاثیرسوئی در روند نوشتاری برخی جوانان گذارده است.
غالبا نمایشنامهها به تأسی از فرم نمایشنامههای فلان آقا یا خانم نامدار تنها گزارشی سطحی هستند از روزگار و آدمهای پیرامون ما. آدمهای نمایشنامهها به سیاق رویهی همان آقا یا خانم یه غلط - و به عمد - سطحی پرداخت میشوند و طرفه آنکه که نام این چنین رویکردی نوگرایی و چه و چه گذارده میشود. به همین دلیل کمتر شاهد آثار سترگ هستیم. اغلب آتلیهای و سهلالوصول نوشته میشوند.
شاید به همین دلیل ذکر شده - و احتمالا دلایل دیگر - آثار همسان و همپوشان هستند: رویدادگاهها عموما مکانهایی مثل همند: اتاق، داخل آپارتمان و یا محلهایی انتزاعی…
بسیاری از طبقات اجتماعی در نمایشنامههای ما زندگی نمیکنند. یا اساسا غایب مطلقند. میل به شناسایی آنها وجود ندارد. عموما طبقات متوسط(با مشاغلی کلیشهای و شبیه هم) محل کنکاش نمایشنامهنویسان ما هستند.
باستانگرایی مزمن و معاصر گرایی مفره، همچنان به یک میزان آسیب زنندهاند.
نمایشنامهنویس امکان بازیابی نقاط ضعف و قوتاثرش را در مواجهه با تماشاگر و با اقبال اجرای صحنهای میتواند تجربه کند. و چون این امکان به هر دلیل از غالب نمایشنامهنویسان ما دریغ میشود و نویسنه منویات و مضامین خود را با نبض جامعهاش میزان نمیکند، عموما آثار ساحتی شخصی و گاه انتزاعی پیدا میکنند.
ممیزهای تند، بیمنطق و خارج از قاعده و عرف باعث شده رویکردهای نمایشنامهنویسان ما در مواجهه با بسیاری از پدیدهها و ابتلائات محافظهکارانه و یا منطقگریز باشند. شاید از همین روست که بسیاری از لفافههای من درآوردی و استعاره بازیهای بیسروته جای خلاقیت و نوگرایی و نوپویی اصیل در شکل و محتوا را گرفته است.