مرد شماره یک اصلاحات به قدری بر توسعه سیاسی متمرکز شده بود که از قافله توسعه اقتصادی عقب ماند و همین باعثشد اقتصاد ایران در زمان اصلاحات یکی از پایین ترین نرخ های رشد را تجربه کند. اما در عین حال تشکیل حساب ذخیره ارزی، اصلاح سیستم مالیاتی، تثبیت نرخ ارز و تصویب و اجرای قانون سرمایه گذاری خارجی از مهمترین اقدامات دولت خاتمی در سال های ریاستش محسوب می شود. همچنین ممنوعیت استقراض دولت از بانک مرکزی، کاهش تسهیلات تکلیفی، تاسیس بانک های خصوصی، گسترش بورس های منطقه ای و تاسیس بورس فلزات و کشاورزی از جمله برنامه هایی بود که در زمان دولت خاتمی برای
توسعه اقتصادی به اجرا درآمد.
به گزارشافکارنیوز، اقتصاد ایران در هشت سال تکیه خاتمی بر صندلی پاستور از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ با رشد همراه بود اما رشد اقتصادی در سال های ابتدایی و انتهایی این دوره کاهش شدیدی را تجربه کرد. با نزدیک شدن به پایان ریاست خاتمی بر قوه مجریه، وی که فهمیده بود فرصت چندانی را برای نشان دادن عملکرد اقتصادی دولت خود ندارد، کابینه خود را مامور کرد تا هر روزه به افتتاح کارخانجات، سدها، پروژه های انتقال آب، پروژه های نفتی مشغول شوند تا کارنامه خود را نهایی کنند و از ناکامی های سیاسی، اجتماعی و فرهنگیکه به آن نسبت داده می شود، تا حدودی بکاهند.
در واقع با نزدیک شدن زمان انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری ایران، دولت محمد خاتمی سرگرم افتتاح پروژه هایی شد تا عملکرد اقتصادی دولت خود را در میان ناکامی های سیاسی و فرهنگی پررنگ تر نشان دهد.
تورم
نرخ تورم در طول هشت سال اصلاحات معادل ۷.۱۵درصد بود که به گفته وزیر وقت اقتصاد ایران در مقایسه با اهداف برنامه که ۹.۱۵درصد بوده نشانه موفقیت دولت در کنترل تورم بوده است.
دولت خاتمی که برنامه سوم توسعه اقتصادی را با هدف اصلاح ساختار اقتصادی تدوین و اجرا کرد، اصلاح آرام ساختار قیمت ها و زمینه سازی برای آزادسازی قیمت ها را آغاز کرد. خاتمی در دوران ۸سال ریاستش بر قوه مجریه کشور حساب ذخیره ارزی را ایجاد کرد و در نتیجه آن هزینه های ارزی دولت را محدود کرد. به همین علت بود که مرد عبا شکلاتی اصلاحاتی ها توانست تورم بالایی را که از هاشمی رفسنجانی تحویل گرفته بود به خوبی کنترل کند.
وی در سال اول ریاست جمهوری اش با سقوط قیمت هر بشکه نفت روبرو شد و توانست نرخ تورم را حدود ۶ درصد کاهش دهد. بیشترین تورم دولت اصلاحات به سال ۷۸ بر میگردد که معادل ۲۰درصد بود. در دو سال بعد یعنی سال ۸۰ اصلاحاتی ها توانستند نرخ تورم را به ۱۱درصد برسانند که اگر خاتمی به توسعه اقتصادی وجه بیشتری می کرد می توانست رکورد تورم تک رقمی را به نام دولت خود به ثبت برساند.
دولت خاتمی با بروز انحراف برداشت از حساب ذخیره ارزی که در پی رشد قیمت نفت رخ داد، سه سال پایانی خود را با تورم ۱۵ درصدی سپری کرد تا متوسط نرخ تورم در دوره اصلاحات به ۷.۱۵درصد برسد که پایین ترین متوسط نرخ تورم در میان دولت های موسوی، هاشمی و احمدی نژاد به شمار می رود.
بیکاری
نرخ بیکاری در دولت اصلاحات نیز از ۱۶ درصد در سال ۷۶ به ۴.۱۰درصد در پایان عمر دولت هشتم رسید. همچنین میانگین تعداد فرصت های شغلی ایجاد شده از ۲۸۱ هزار به ۵۷۰ هزار فرصت افزایش داشت.
رشد اقتصادی
دو سال اول دوره نخست خاتمی مصادف شد با کاهش شدید قیمت نفت. اقتصاد ایران هم که در آن روزها به شدت به نفت و درآمد نفتی وابسته بود، با کاهش شدید نرخ رشد اقتصادی روبرو شد. اما نکته جالب را باید در سال آخر دولت سید محمد خاتمی جستجو کرد که با وجود افزایش قیمت بی سابقه نفت رشد اقتصادی به شدت کم شد.
در اولین سال ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، به دلیل کاهش شدید قیمت نفت رشد اقتصادی نرخ ۱/۳ درصدی را تجربه کرد و این نرخ رشد با وجود افزایش قیمت نفت در سال آخر دولت هشتم به ۵/۴ درصد رسید که نسبت به سال ۸۲ بیشتر از دو درصد کاهش نشان می دهد.
صفدر حسینی، وزیر وقت اقتصاد ایران با ارائه گزارشی از عملکرد اقتصادی هشت ساله گذشته از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ گفته است که میانگین نرخ رشد اقتصادی در هشت سال اصلاحات ۳۲/۴ درصد بوده است. وی عقیده داشت کاهش رشد اقتصادی در سال های ۷۶ و ۷۷ در دولت اول خاتمی منجر به کاهش میانگین نرخ رشد هشت ساله دولت اصلاحات شده است.
هرچند وزیر اقتصادی خاتمی در باره دلایل کاهش رشد اقتصادی توضیحی نداد اما تاکید کرده بود که کاهش رشد اقتصادی بخش کشاورزی، رکود مسکن و کاهش شدید رشد بخش نفت از دلایل کاهش رشد اقتصادی بوده است.
درآمد نفتی
دولت خاتمی هرچند در مقایسه با دولت محمود احمدی نژاد از درآمدهای نفتی بی بهره ماند اما در زمان خودش یک خوش اقبال نفتی محسوب می شد.
میزان درآمدهای ارزی ناشی از فروش نفت، گاز و صدور کالاهای غیر نفتی در سال ۷۶ حدود ۴/۱۸ میلیارد دلار بوده که این میزان در زمان خداحافظی خاتمی با ریاست جمهوری به ۹/۴۲ میلیارد دلار رسید.
شاخص های اقتصادی
بر اساس گزارش های رسمی، تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۱۳۷۶ از ۲۹۱ تریلیون و ۷۶۹ میلیارد ریال به ۳۹۷ تریلیون و ۳۰۴ میلیارد ریال در سال ۱۳۸۳ افزایش یافت.
در این دوره هشت ساله درآمد سرانه حدود چهار درصد رشد داشته و از چهار میلیون و ۱۸ هزار ریال به پنج میلیون و ۵۰۶ هزار ریال در سال گذشته رسیده است.
واردات و صادرات
میزان درآمدهای ارزی ناشی از فروش نفت، گاز و صدور کالاهای غیر نفتی در سال ۷۶ حدود ۴/۱۸ میلیارد دلار بوده که در سال گذشته به ۹/۴۲ میلیارد دلار رسیده است.
در دو سال اول دوره نخست ریاست جمهوری خاتمی درآمدهای ارزی به علت کاهش قیمت نفت حدود ۲۰ درصد کاهش داشت و از ۳/۱۹ میلیارد دلار در سال ۷۵ به ۵/۱۵ میلیارد دلار و ۹/۹ میلیارد دلار در سالهای ۷۶ و ۷۷ رسید.
بنا به آمار رسمی، ارزش صادرات غیر نفتی نیز از ۹/۲ میلیارد دلار به ۶/۷ میلیارد دلار در پایان دوره اصلاحات رسیده که از رشدی معادل ۱۶۲ درصد حکایت دارد.
در عین حال، واردات کالا از ۱/۱۴ میلیارد دلار در سال ۷۶ به ۶/۳۶ میلیارد دلار در سال گذشته رسیده است.
خصوصی سازی حلزونی
برنامه ناموفق خصوصی سازی و ادامه پرداخت يارانه ها و ناتوانی در حذف آنها از بزرگترين نقاط ضعف دولت خاتمی در طول هشت سال اصلاحات بوده است.
