با انتخاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای توسط مجلس خبرگان رهبری بهعنوان سومین ولیفقیه کشور پس از شهادت رهبر معظم انقلاب، فصل جدیدی در تاریخ رهبری نظام آغاز شده است. آیتالله خامنهای، فرزند دوم رهبر فقید، سالها در مراکز علمی حوزههای تهران و قم به تحصیل و فعالیت حوزوی اشتغال داشته دهها سال حضور و تدریس در دروس خارج فقه و اصول از جمله وجوه بارز کارنامه اوست. این گزارش بهصورت اجمالی به بررسی سوابق آموزشی _ تحصیلاتی ایشان میپردازد.
آیتالله حاج سیدمجتبی خامنهای، فرزند دوم رهبر و مرجع شهید آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای، در سال ۱۳۴۸ در مشهد متولد شد. دروس مقدماتی حوزوی را در مدرسه مبارکه آیتالله مجتهدی تهرانی گذراند و در دوران دفاع مقدس مدتی در جبهه حضور داشت. پس از پایان جنگ، در سال ۱۳۶۸ برای ادامهی دروس حوزوی به قم رفت و مدتی بعد در سال ۱۳۷۱ برای تکمیل تحصیل و تدریس میان قم و تهران در رفتوآمد بود.
ایشان در سال ۱۳۷۶ با بانوی شهیده زهرا حداد عادل ازدواج کرد و همان سال بار دیگر به قم بازگشت. در این دوره، از محضر استادانی چون حضرات آیات احمدی میانهجی، رضا استادی، اوسطی، و نیز بزرگان حوزه مانند آیتاللهالعظمی خامنهای، شیخ جواد تبریزی، وحید خراسانی، سید موسی شبیری زنجانی و آقامجتبی تهرانی بهره برد. بیش از هفده سال بهصورت مداوم در درسهای خارج فقه و اصول شرکت داشت و در کنار آن، با نگارش تقریرات علمی و نقدهای دقیق، جایگاه علمی برجستهای پیدا کرد.
ایشان از دههی ۱۳۷۰ به تدریس نیز پرداخت و ابتدا در مدرسه آیتالله مجتهدی تهران، سپس در قم به آموزش معالم و حلقات شهید صدر مشغول شد.
سال ٧٧ تدریس خصوصی رسائل و مکاسب را در بیت شریف امام خمینی (قدّس سرّه) در قم شروع کرد، مدتی بعد، درس خارج صلاة (تسبیحات اربعه، سجود و رکوع) را بهطور خصوصی با حضور برخی شاگردان سابق درس معالم و حلقات آغاز کردند.
ایشان در سال ٨٣ به تدریس حلقات و در سالهای ٨4 و ٨5 به تدریس سطوح عالی (مکاسب) در یکی از مدارس قم پرداخت،
درس ایشان در سال ۸۶ به مدرسه مبارکه فیضیه منتقل شد و در سال ٨٧ درس خارج خصوصی ایشان (صلاة) در دفتر آیتالله العظمی خامنهای در قم شکل گرفت. از ابتدای سال تحصیلی ٨٨ بهدرخواست شاگردان سابق، درس خارج فقه عمومی ایشان در محل دفتر قم آغاز شد، بعد از یک سال، درس خارج عمومی اصول ایشان در سال ٨٩ رسماً آغاز شد و از ابتدای اصول تا ابتدای استصحاب استمرار یافت.
ایشان تدریس دروس سطح را از سالها پیش آغاز کرده بودند؛ بهگونهای که از سال ۱۳۷۴ به بعد، همواره در کنار تحصیل به تدریس نیز اشتغال داشتند. تدریس خصوصی رسائل و مکاسب (دو اثر برجسته شیخ انصاری رحمتالله علیه) را از سال ۱۳۷۷ شروع کردند و از سال ۱۳۸۳ دروس رسمی ایشان در حوزه دایر بود.
درس خارج فقه و اصول ایشان در سالهای ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ با استقبال چشمگیر طلاب حوزه علمیه قم مواجه شد، بهحدی که تا پیش از شیوع کرونا در سال ۱۳۹۸، کرسی درس پرمخاطبی با حدود ۴۰۰ شاگرد در قم داشتند.
با همهگیری کرونا و مجازی شدن دروس و نیز تغییر محل زندگی ایشان به تهران، درس فقه آیتالله خامنهای با استقبال بیشتری روبهرو شد، زیرا ارائه مجازی، امکان بهرهمندی را برای طلاب بیشتری فراهم کرد. این روند حتی پس از پایان کرونا نیز ادامه یافت؛
بهگونهای که درس ایشان در ابتدای سال تحصیلی ۱۴۰۳ حوزه علمیه قم با استقبال کمنظیر حدود ۱۳۰۰ نفر از طلاب مواجه شد. این میزان استقبال باعث گردید ایشان درس عمومی خود را تعطیل کنند، چراکه تمایلی به ایجاد حاشیه یا شهرت ناخواسته نداشتند. در آن زمان، برخی رسانههای کشور این موضوع را منعکس کردند.
طبق نقل برخی شاگردان نزدیک ایشان، رهبر شهید حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای در سال ۱۴۰۲ به فرزندشان آقا مجتبی توصیه کردند که یک دوره حاشیهنگاری بر «عروة الوثقی» را آغاز و تکمیل نمایند. آشنایان به سنتهای حوزوی میدانند که حاشیهنگاری بر این کتاب ارزشمند که از متون اصلی فقه استدلالی است، زمانی صورت میگیرد که فقیه در بیشتر مسائل به فتوای مشخص و روشنی رسیده باشد و تحشیه آن، گامی برای مدونسازی فتاوای یک فقیه در ابواب مختلف فقهی محسوب میشود.
سبک تدریس ایشان بر مبانی نو و تحلیلی در فقه و اصول استوار است – تلفیقی از دقت علمی، آزاداندیشی، نقادی منظم و تربیت شاگردان مستعد. توجه به تفسیر قرآن در آغاز درس، مجادلات علمی با شاگردان، و تقویت روحیه پژوهشگرانه از ویژگیهای برجستهی کلاسهای ایشان است.
