رسانه های بین المللی که در این زمینه گزارش های مختلفی ارائه کرده اند معتقدند: کمتر رهبر تجاری را میتوان یافت که به اندازه ایلان ماسک در فرهنگ عامه نفوذ کرده باشد. این کارآفرین بلندپرواز به یکی از چهرههای محوری فرهنگ اینترنتی تبدیل شده و ثروتی اندوخته است که او را به نخستین تریلیونر جهان تبدیل کرده است.
در حالی که طرفداران ماسک، صراحت بیپرده و بیملاحظه او را بخشی از جذابیتش میدانند، منتقدان وی را به اعمال نفوذی شبیه به الیگارشها متهم کردهاند، نسبت به شیوه حکمرانی و مدیریت در شرکتهای تحت مالکیت او ابراز نگرانی کردهاند و به مداخلههای سیاسی فزاینده و جانبدارانه او اعتراض داشتهاند.
امپراطوری مالی ماسک
شرکت اسپیسایکس، غول فعال در حوزه موشکهای فضایی، ماهوارهها و هوش مصنوعی که همراه با شرکت خودروسازی برقی تسلا هسته اصلی امپراتوری اقتصادی ایلان ماسک را تشکیل میدهد، روز پنجشنبه(۲۱ خرداد) در عرضه اولیه سهام خود رکورد ۷۵ میلیارد دلار سرمایه جذب کرد؛ رخدادی که نشاندهنده اشتیاق بالای سرمایهگذاران به فعالیتهای تجاری اوست. پیش از این عرضه، نشریه فوربس ثروت خالص ماسک را حدود ۷۸۰ میلیارد دلار برآورد کرده بود.
بخش عمده ثروت ماسک اکنون در سهام او در اسپیسایکس متمرکز شده است؛ سهمی که ارزش آن حدود ۸۶۶ میلیارد دلار برآورد میشود. بر اساس محاسبات خبرگزاری رویترز با استناد به اسناد شرکتها، با احتساب داراییهای او در تسلا و سایر سرمایهگذاریها، ثروت خالص ماسک پس از آغاز معاملات سهام اسپیسایکس در روز جمعه از ۱.۱ تریلیون دلار فراتر خواهد رفت. این برآورد شامل بستههای سهامی نیز میشود که به مرور زمان به مالکیت او درمیآیند.
فراز و فرودهای ماسک با کاخ سفید ترامپنشین
ماسک از آغاز منتقد شخص دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا بود. در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۶ آمریکا، احساسات خود را در مورد ترامپ به روشنی بیان کرد. وی در مصاحبه با سیانبیسی گفت: احساس میکنم که او فرد مناسبی نیست. به نظر نمیرسد او شخصیتی داشته باشد که بازتاب خوبی در مورد ایالات متحده داشته باشد. فکر نمیکنم این لحظه خوبی در دموکراسی ما باشد.
ماسک پس از پایان دوره ۱۳۰ روزه خود به عنوان کارمند ویژه دولت، از نقش بسیار مشهود خود در کاخ سفید، یعنی ریاست وزارت بهرهوری دولت، کنارهگیری کرد. جنگ لفظی اندکی پس از آن آغاز شد که ماسک کاخ سفید را ترک کرد و مخالفت خود را با قانون «یک لایحه بزرگ و زیبا» ترامپ ابراز کرد. اما رابطه آنها آنگونه که در مراسم ختم چارلی کرک فعال سیاسی راستگرا دیده شدند تنش زدایی شده بود و آبان ماه سال گذشته ماسک در یک مهمانی شام در کاخ سفید شرکت کرد. آخرین پستی که ماسک از ترامپ تمجید کرد امسال مربوط به ربایش نیکلاس مادورو رئیس جمهوری ونزوئلا بود.
با این وجود، ماسک در طول دوره اول ریاست جمهوری ترامپ روابط سودمند خود را با دولت فدرال حفظ کرد. شرکت او، اسپیس ایکس، همچنان قراردادهای قابل توجهی را با ناسا و سایر آژانسهای آمریکایی منعقد میکرد.
روابط این دو این روند زمانی که ترامپ در جریان یک گردهمایی انتخاباتی در باتلر، پنسیلوانیا، از یک سوءقصد جان سالم به در برد، به طرز چشمگیری تغییر کرد. ماسک در یک پست پرمخاطب نوشت: من کاملا از ترامپ حمایت میکنم و به بهبودی سریع او امیدوارم.
در همان سال ترامپ ماسک را در کنار ویوک راماسوامی نامزد سابق حزب جمهوریخواه به عنوان رئیس وزارتخانهی تازه تاسیس بهرهوری دولت (Doge) اعلام کرد.
در اسفندماه ۱۴۰۳ ترامپ خودروهای تسلا را در چمن کاخ سفید به نمایش گذاشت. او در گفتگو با خبرنگاران گفت: «من فقط میخواهم مردم بدانند که نمیتوان آنها را به خاطر میهنپرست بودن مجازات کرد. مردم عاشق این محصول هستند.» ترامپ حتی ادعا کرد که خودش یکی از آنها را خریداری کرده است.
نردبان کاخ سفید تا تریلیونری
طبق گزارش واشنگتن پست در طول این سالها، ماسک و کسبوکارهایش حداقل ۳۸ میلیارد دلار قرارداد دولتی، وام، یارانه و اعتبار مالیاتی دریافت کردهاند که اغلب در لحظات حساس بوده است و به رشدی که او را به ثروتمندترین فرد جهان تبدیل کرد، بسیار کمک کرده است.
این پرداختها به بیش از ۲۰ سال پیش برمیگردد. به گفته دو نفر از افرادی که مستقیما در این فرآیند دخیل بودند، ماسک اندکی پس از آنکه در سال ۲۰۰۸ مدیرعامل تسلای دچار کمبود نقدینگی شد، سخت تلاش کرد تا از وزارت انرژی وام کمبهره دریافت کند. او روزانه جلسات توجیهی با مدیران شرکت در مورد مدارک لازم برگزار میکرد و ساعتها با یک مسئول وام دولتی وقت میگذراند.
تسلا با موجی از کمکهای دولتی شکوفا شد
از زمان تاسیس در سیلیکون ولی در سال ۲۰۰۳، تسلا از میلیاردها دلار تخفیف و اعتبار مالیاتی از کالیفرنیا بهرهمند شده است. گوین نیوسام (دموکرات)، فرماندار ایالت، ادعا کرده است که بدون نهادهای نظارتی و مقررات کالیفرنیا تسلا وجود نداشت.
تسلا اعلام کرده است که از سال ۲۰۱۶ بیش از ۵ میلیارد دلار در این ایالت سرمایهگذاری کرده و بیش از ۴۷ هزار نفر را استخدام کرده است.
حدود یک سوم از ۳۵ میلیارد دلار سود تسلا از سال ۲۰۱۴ از فروش اعتبارات نظارتی فدرال و ایالتی به سایر خودروسازان حاصل شده است. این اعتبارات به خودروسازانی داده میشود که استانداردهای خاصی را رعایت میکنند، از جمله فروش درصد مشخصی از خودروهای بدون آلایندگی. تسلا بزرگترین فروشنده این اعتبارات به خودروسازانی است که استانداردها را رعایت نمیکنند و میخواهند از پرداخت جریمه اجتناب کنند.
طبق پروندههای کمیسیون بورس و اوراق بهادار، این اعتبارات نقش مهمی در اولین سه ماهه سودآور این شرکت در سال ۲۰۱۳ و اولین سال کامل سودآوری آن در سال ۲۰۲۰ ایفا کردند. بر اساس تحلیل پروندههای کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، بدون این اعتبارات، تسلا در سال ۲۰۲۰ بیش از ۷۰۰ میلیون دلار ضرر میکرد و هفتمین سال متوالی بدون سود را تجربه میکرد.
با این اعتبارات، این شرکت سود ۸۶۲ میلیون دلاری را گزارش کرد. در حالی که ماسک از پایان دادن به اعتبار مالیاتی خودروهای برقی برای مصرفکنندگان حمایت کرده است، اما در مورد این اعتبارات نظارتی چیز زیادی نگفته است.
ناسا به اسپیس ایکس کمک مالی کرد
شرکت موشکی ماسک - که از ابتدا هدفش فرستادن فضانوردان به مریخ بود - در اوایل فعالیت خود از یک مشتری اصلی، یعنی وزارت دفاع، کمک مالی دریافت کرد.
پس از تاسیس اسپیس ایکس در سال ۲۰۰۲، ماسک رابطهای نزدیک و گاهی خصمانه با ناسا و وزارت دفاع برقرار کرد. این شرکت برای دسترسی به برنامههای فضایی تحت حمایت دولت که توسط غولهای هوافضای مستقر، لاکهید مارتین و بوئینگ، محاصره شده بودند، به شدت لابی کرد.
اگرچه این شرکت با ۱۰۰ میلیون دلار از ثروت شخصی ماسک تاسیس شد، اما اسپیس ایکس مدتها قبل از ارسال هر چیزی به مدار، از مشاوره و پول دولت بهرهمند شد. بازوی تحقیقاتی تخصصی پنتاگون، معروف به دارپا، در سال ۲۰۰۳ شروع به پرداخت هزینه به اسپیس ایکس برای کارهای مفهومی اولیه کرد.
این آژانس بعدا موافقت کرد که پرتاب افتتاحیه اولین موشک این شرکت، فالکون ۱، را خریداری کند، که در مارس ۲۰۰۶ با شکست مواجه شد، زمانی که موتورهای آن کمتر از یک دقیقه پس از پرواز از کار افتادند. اما پنتاگون برای حمایت از تلاشهای بیشتر برای پرتاب، قرارداد امضا کرد.
در مجموع اسپیسایکس فضایی را فراهم ساخت تا آمریکا سرمایه گذاری گسترده فناورانه بر روی زیرساختهای مختلف ارتباطی، ماهوارهای، دفاعی و حتی امنیت ملی داشته باشد.
