فارین پالسی با انتشار یادداشتی نوشت: با آغاز سال تحصیلی دانشگاهها در آمریکا، اگر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری، به هدف خود برسد، شمار بیشتری از دانشجویان برای تبدیل آمریکا به یک ابرقدرت در حوزه مواد معدنی حیاتی آموزش خواهند دید.
ضعف نیروی انسانی در صنعت معدن آمریکا به یکی از موانع اصلی برنامههای دولت ترامپ تبدیل شده است. بر اساس برآورد انجمن معدن، متالورژی و اکتشاف آمریکا (SME)، بیش از نیمی از نیروی کار فعلی صنعت معدن این کشور، یعنی حدود ۲۲۱ هزار نفر، تا سال ۲۰۲۹ بازنشسته خواهند شد.
تحلیلگران هشدار دادهاند که آمریکا نیروی انسانی لازم برای احیای صنعت معدن خود را در اختیار ندارد. سالها انتقال بخش بزرگی از زنجیره معدن به خارج از کشور، باعث شده این کشور با نیروی کاری سالخورده مواجه باشد که توان رقابت با چین را ندارد.
در همین راستا دیوید آبراهام، متخصص عناصر نادر خاکی و نویسنده کتاب عناصر قدرت، این وضعیت را چنین توصیف کرده: «مثل این است که ناگهان به من بگویند باید یک لیگ کریکت راهاندازی کنیم که سال آینده با هند و پاکستان رقابت کند؛ این یک چالش بسیار بزرگ خواهد بود».
سرمایهگذاری برای تربیت نسل جدید معدنکاران
در ماه اوت، دولت ترامپ برنامهای برای اختصاص حدود ۱۸۰ میلیون دلار به دانشکدههای معدن آمریکا اعلام کرد؛ هدف این طرح، تقویت مسیر تربیت نیروی متخصص و دو برابر کردن تعداد فارغالتحصیلان این رشته طی دو سال آینده است.
در مرکز این برنامه، مهندسان معدن قرار دارند؛ متخصصانی که چرخه کامل فعالیتهای معدنی را مدیریت میکنند و میتوانند در حوزههایی مانند طراحی معدن، ایمنی، مدیریت زیستمحیطی و فناوریهای استخراج فعالیت کنند.
آمریکا اکنون تنها ۱۴ دانشکده معدن دارد؛ در حالی که این رقم در دهه ۱۹۸۰، ۲۵ دانشکده بود. فارغالتحصیل این دانشگاهها مجموعا سالانه بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ است؛ رقمی که حتی پاسخگوی نیاز فعلی بازار کار نیست.
آرون نوبل، رئیس دپارتمان مهندسی معدن و مواد معدنی دانشگاه ویرجینیا تک، در این باره به فارین پالسی گفت: «این تعداد حتی نیاز فعلی به فارغالتحصیلان را هم پوشش نمیدهد».
این فاصله در مقایسه با چین بسیار چشمگیرتر است. ترامپ نیز هنگام اعلام برنامههای جدید سرمایهگذاری دولت خود به همین شکاف اشاره کرد و گفت: «برای سالها، مدارس و دانشگاههای معدن که برای تربیت رهبران آینده این صنعت ضروری هستند، بهطور غمانگیزی در حال ناپدید شدن بودهاند. برنامههای معتبر معدن در آمریکا اکنون کمتر از ۱۷۰ مهندس معدن در سال تربیت میکنند، در حالی که چین بیش از ۳ هزار نفر فارغالتحصیل دارد».
بر اساس دادههای سال ۲۰۲۲ انجمن SME، تنها یک دانشگاه چینی، یعنی دانشگاه معدن و فناوری چین، تعداد دانشجویان مهندسی معدن بیشتری نسبت به مجموع تمام برنامههای مهندسی معدن در آمریکا دارد.
کاهش جذابیت رشته معدن
این شکاف به معنای کمبود جدی تخصص در آمریکا است. وید سنتی، رئیس شرکت Advanced Magnet Lab در فلوریدا که در زمینه تولید آهنرباهای دائمی فعالیت میکند، در این باره گفت: «پیدا کردن نیروی متخصص خارج از چین دشوار است».
در سطح دانشگاهی نیز علاقه دانشجویان به این حوزه طی دهههای گذشته کاهش یافته است. بر اساس دادههای SME، تعداد دانشجویان مهندسی معدن و مدارک اعطا شده در این رشته حدود سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ به اوج رسید و پس از آن تا سال ۲۰۲۳ روندی نزولی داشت؛ هرچند تعداد مدارک اعطا شده اخیراً اندکی افزایش یافته است.
جائههون لی، استاد مهندسی معدن در دانشکده معادن کلرادو، مدعی است: «صادقانه بگویم، معدن رشته جذابی محسوب نمیشود. چالش ما این است که این رشته را نهتنها برای دانشجویان، بلکه برای والدین آنها نیز جذابتر کنیم».
تغییر تصویر صنعت معدن
اکنون صنعت معدن ممکن است در حال بازتعریف تصویر خود باشد. اگرچه این بخش سابقهای طولانی از آلودگیهای زیستمحیطی و حوادث معدنی دارد، دولت ترامپ امنیت مواد معدنی را به یکی از اولویتهای اصلی خود تبدیل کرده است.
در شرایطی که زنجیرههای تامین مواد خام در رقابتهای تجاری به ابزار فشار تبدیل شدهاند، مواد معدنی حیاتی ــ گروهی از مواد معدنی که برای امنیت اقتصادی و ملی ضروری تلقی میشوند ــ اهمیت ژئوپلیتیکی بیشتری پیدا کردهاند.
در همین راستا آبراهام معتقد است: «به نظرم کل بحث درباره مواد معدنی حیاتی، نوعی بازسازی برند این صنعت است».
همزمان شواهد اولیه نشان میدهد افزایش توجه عمومی به این حوزه، بر میزان ثبتنام دانشگاهی نیز اثر گذاشته است. در دانشکده معادن کلرادو، تعداد دانشجویان مهندسی معدن در سالهای اخیر دو برابر شده و از حدود ۱۰۰ نفر سه سال پیش به ۲۰۰ نفر در سال جاری رسیده است.
بیل زیش، رئیس دپارتمان مهندسی معدن این دانشگاه، در این باره گفت: «یکی از چالشهای ما در آغاز سال تحصیلی، پیدا کردن کلاسهای کافی برای افزایش تعداد دانشجویان است. ما اکنون اثر مستقیم اهمیت یافتن این حوزه را مشاهده میکنیم».
موج جدید علاقه به معدن در دانشگاهها
دانشگاه ویرجینیا تک نیز شاهد افزایش چشمگیر تقاضا برای این رشته بوده است. آرون نوبل گفت در سال پذیرش ۲۰۲۰ تنها دو دانشجو علاقه خود را به مهندسی معدن اعلام کرده بودند؛ اما در آخرین دوره این رقم به ۵۵ نفر رسیده است.
تقاضای شرکتها برای فارغالتحصیلان نیز بسیار بالاست. این دانشگاه نمایشگاه شغلی ویژه صنعت معدن برگزار میکند که به دلیل محدودیت فضا تنها امکان حضور ۵۰ شرکت را دارد.
این شرکتها از تولیدکنندگان سنگ و مواد معدنی گرفته تا شرکتهای تجهیزات و خدمات معدنی را شامل میشوند. سال گذشته این شرکتها برای حدود ۳۰ فارغالتحصیل رقابت کردند و سال قبل از آن برای ۲۰ نفر.
نوبل مدعی است: «۲۰ فارغالتحصیل، در برابر ۵۰ شرکت که بیشتر آنها به دنبال استخدام تماموقت هستند؛ میتوانید تصور کنید این شرایط از نگاه دانشجو و کارفرما چه معنایی دارد».
چالش بزرگ کمبود استاد و زمان
با وجود هدف دولت ترامپ برای دو برابر کردن تعداد فارغالتحصیلان معدن، افزایش ظرفیت دانشگاهها، جذب استاد و توسعه زیرساخت آموزشی چالش بزرگی خواهد بود.
SME برآورد کرده که بیش از نیمی از نیروی کار معدن آمریکا تا سال ۲۰۲۹ بازنشسته خواهند شد؛ در حالی که بسیاری از استادان این رشته نیز خود به سن بازنشستگی نزدیک شدهاند.
نوبل باور دارد: «بسیاری از استادان فعلی به سن بازنشستگی نزدیک شدهاند و برخی حوزههای تخصصی تنها چند متخصص در آمریکا دارند. بنابراین ما دائما باید درباره ظرفیت آموزشی خود فکر کنیم».
تربیت نیروی متخصص نیز زمانبر است. برخی مهارتها نیازمند سالها تحصیل دانشگاهی، آموزش پیشرفته و تجربه صنعتی هستند.
وید سنتی معتقد است یکی از راهحلها میتواند جذب نیروی متخصص خارجی باشد؛ اما سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی دولت ترامپ، استخدام این نیروها را برای شرکتهای آمریکایی دشوارتر کرده است.
او در این باره گفت: «اگر فردی با ویزای H-1B وارد شود، ممکن است نتواند روی برخی پروژهها کار کند. این موضوع توانایی ما برای جذب استعدادهای بالقوهای را که شهروند دائم آمریکا نیستند، محدود میکند».
ایان لانگ، اقتصاددان حوزه مواد معدنی در دانشکده معادن کلرادو، نیز مدعی است برنامه اقتصاد معدنی این دانشگاه که تنها برنامه از این نوع در آمریکا است، در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ تقریبا نیمی دانشجوی خارجی داشت؛ اما این تعداد اکنون کاهش یافته است.
او خاطر نشان کرد: «در دو سال گذشته ورود نیروی متخصص خارجی به آمریکا دشوارتر شده و این موضوع باعث شده برخی کارفرمایان از استخدام استعدادهای خارجی دانشگاهها فاصله بگیرند».
مسیر طولانی تا رقابت با چین
دولت ترامپ با سرعت در حال پیشبرد برنامههای خود برای تقویت صنعت معدن است، اما تحلیلگران معتقدند سرمایهگذاری در آموزش معدنی نتیجه فوری نخواهد داشت.
آبراهام مدعی است: «برای ورود افراد به این حوزه و کسب دانش لازم، زمان زیادی نیاز است. در نهایت به آنجا خواهیم رسید، اما در حال حاضر نیروی انسانی لازم برای رقابت گسترده را در اختیار نداریم».
در نهایت باید گفت آمریکا برای کاهش وابستگی به چین در حوزه مواد معدنی حیاتی، به دنبال احیای آموزش معدن و تربیت نیروی متخصص است؛ اما کمبود دانشگاه، استاد، نیروی کار جوان و محدودیتهای مهاجرتی، مسیر تبدیل شدن واشنگتن به یک قدرت معدنی را طولانی و دشوار کرده است.
