شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان قدرت مانور دونالد ترامپ را در عرصه بین‌المللی کاهش داده و هم‌زمان فرصت تازه‌ای برای اوکراین، اروپا و حتی ایران ایجاد کرده است. به باور او، دولت آمریکا اکنون ناچار است برای پایان دادن به دو جنگ فرسایشی، مسیرهای دیپلماتیک تازه‌ای را دنبال کند.
شکست سنگین سیاسی دولت دونالد ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای، پیامدهایی فراتر از مرزهای آمریکا داشته است. دولت او پس از این ناکامی در داخل، به دنبال راه‌های تازه‌ای برای پایان دادن به دو جنگ پرهزینه در ایران و اوکراین است؛ دو بحرانی که می‌توانند جایگاه بین‌المللی آمریکا و میراث سیاسی رئیس‌جمهور را تحت تأثیر قرار دهند.
فوری‌ترین و دشوارترین چالش ترامپ یافتن راهی برای خروج از جنگ ایران است. خشم افکار عمومی آمریکا از این جنگ افزایش یافته و رئیس‌جمهور همچنان از احتمال ازسرگیری عملیات نظامی سخن می‌گوید. پیت هگست، وزیر دفاع نیز مقدمات تشدید احتمالی درگیری را فراهم کرده است. با این حال، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، با حمایت ترامپ به چین روی آورده و از پکن خواسته است از نفوذ خود بر تهران برای پایان دادن به جنگ استفاده کند. به گفته یک مقام آگاه آمریکایی، چین این پیام را به ایران منتقل کرده است.
دیپلماسی ونس و آزمون اعتماد تهران
تلاش‌های دیپلماتیک دولت آمریکا درباره ایران تا حد زیادی با هدایت جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور پیش رفته است. ونس ماه گذشته نامه‌ای با لحنی آشتی‌جویانه برای محسن رضایی ارسال کرد و این هفته نیز جنگ ایران را عامل شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات دانست. این موضع با انتقاد مخالفان ونس در داخل آمریکا روبه‌رو شد، اما به گفته علی ذوادی، مقام قطری که نقش واسطه کاخ سفید در ارتباط با تهران را بر عهده دارد، در خاورمیانه برای معاون رئیس‌جمهور اعتبار بیشتری ایجاد کرده است.
علی ذوادی به ایگناشس گفت رهبران ایران منتظرند ببینند آیا انتخابات آمریکا واقعاً رفتار واشنگتن را تغییر داده است یا خیر. به گفته او، تهران نامه ونس را نشانه احترام تلقی کرده و از اظهارنظر او درباره اشتباه بودن جنگ استقبال کرده است. اکنون ایران می‌خواهد ببیند آمریکا در عمل نیز این موضع را دنبال می‌کند یا نه. از نگاه این مقام قطری، مسئله اعتماد به آمریکا فقط به ایران محدود نیست؛ متحدان واشنگتن در اروپا و خلیج فارس نیز می‌خواهند بدانند آیا دولت آمریکا همچنان شریکی قابل اتکا خواهد بود.
ابتکار کوشنر برای پایان جنگ اوکراین
در جبهه اوکراین نیز تحولات دیپلماتیک تازه‌ای در جریان است. در شرایطی که کی‌یف و مسکو به استقبال زمستانی دیگر و احتمال تشدید نبردها می‌روند، جرد کوشنر، فرستاده ویژه آمریکا زمینه برگزاری نشست سه‌جانبه‌ای را در روز سه‌شنبه در ابوظبی فراهم کرده است. نمایندگان آمریکا، اوکراین و روسیه قرار است درباره امتیازهای لازم برای دستیابی به آتش‌بس گفت‌وگو کنند.
اما ابتکار کوشنر تنها به توقف جنگ محدود نیست. او خواهان آغاز مذاکرات چندجانبه گسترده‌تر میان روسیه و کشورهای اروپایی درباره ترتیبات امنیتی قاره پس از جنگ نیز هست. الگوی مورد نظر او شورای ناتو - روسیه است؛ نهادی که پس از جنگ سرد شکل گرفت، اما در سال ۲۰۱۴ و پس از حمله روسیه به اوکراین و تصرف کریمه، فعالیت آن تعلیق شد.
کوشنر در پیامی اعلام کرده است که در صورت پیشرفت مذاکرات ابوظبی، امیدوار است کشورهای اروپایی نیز مستقیماً وارد چارچوب گسترده‌تری از گفت‌وگوها شوند. اهداف اعلام‌شده او شامل مشورت‌های امنیتی دائمی، ارتباطات قابل اعتماد در بحران‌ها، شفافیت نظامی بیشتر، اقدامات متقابل برای کاهش خطر تشدید تنش و ایجاد چارچوبی پایدار برای امنیت اروپا است. با این حال، کشورهای اروپایی بر تقدم آتش‌بس تأکید دارند. مقام‌های اروپایی به ایگناشس گفته‌اند که آماده گفت‌وگو با روسیه هستند، اما توافق درباره ساختار امنیتی آینده اروپا را تنها پس از توقف جنگ اوکراین ممکن می‌دانند.
این اختلاف در ترتیب مذاکرات، یکی از مهم‌ترین موانع ابتکار کوشنر است. او خواهان پیشبرد هم‌زمان دو مسیر آتش‌بس و امنیت اروپا است، در حالی که کشورهای اروپایی معتقدند ابتدا باید جنگ متوقف شود و سپس درباره معماری امنیتی قاره مذاکره صورت گیرد.
شکست انتخاباتی ترامپ؛ فرصت تازه برای کی‌یف
نتایج انتخابات آمریکا موقعیت اوکراین را در برابر واشنگتن و مسکو تغییر داده است. توانایی ترامپ برای تحمیل توافقی مطلوب ولادیمیر پوتین کاهش یافته و در مقابل، احتمال افزایش حمایت آمریکا از اوکراین بیشتر شده است. انتظار می‌رود کنگره جدید که از ژانویه آغاز به کار می‌کند، در هر دو مجلس اکثریت قابل توجهی از حامیان اوکراین داشته باشد. دموکرات‌ها می‌توانند برای تشدید تحریم‌ها علیه کرملین و ارسال تسلیحات بیشتر به کی‌یف اقدام کنند؛ اقداماتی که حتی ممکن است با همراهی جمهوری‌خواهان منتقد جنگ‌طلبی روسیه، به اکثریتی فراتر از حد لازم برای عبور از وتوی رئیس‌جمهور برسد.
از جمله گزینه‌های کنگره، بازگرداندن تحریم‌هایی است که ترامپ ماه گذشته از اجرای آنها صرف‌نظر کرد، توقف خرید گازوئیل روسیه و مجوز فروش تسلیحات جدید به اوکراین برای حملات علیه اهداف روسیه و دفاع در برابر موشک‌های این کشور است. ایگناشس همچنین پیشنهاد می‌کند آمریکا از ظرفیت فناوری استارلینک برای تقویت توان دفاعی اوکراین استفاده کند. به نوشته او، گسترش پوشش این سامانه به داخل روسیه می‌تواند امکان هدف‌گیری پرتابگرهای متحرک موشک‌های بالستیک روسیه را برای پهپادهای اوکراینی فراهم کند؛ اقدامی که با توجه به کاهش ذخایر موشک‌های پاتریوت، اهمیت ویژه‌ای دارد.
چین، بازیگر کلیدی در معادلات سه‌جانبه
در همین حال، اسکات بسنت مدیریت روابط واشنگتن و پکن را در آستانه سومین دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ در سال جاری دنبال می‌کند. ترامپ در دیدار سپتامبر در واشنگتن از شی خواسته بود برای حل بحران ایران کمک کند. به گفته یک مقام آگاه آمریکایی، رئیس‌جمهور چین در گفت‌وگویی خصوصی موافقت کرده بود که ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
قرار است این موضوع در دیدار ۱۸ نوامبر دو رهبر در شنژن دوباره مطرح شود. ولادیمیر پوتین نیز در این نشست حضور خواهد داشت و به گفته مقام آمریکایی، چین اصرار دارد که دیدار با برنامه‌ریزی و چارچوبی دقیق برگزار شود.
شکست انتخاباتی ترامپ فقط یک رویداد داخلی نبوده است. اوکراین و اروپا از این تحول اهرم‌های بیشتری به دست آورده‌اند و ایران نیز احتمالاً موقعیت بهتری برای چانه‌زنی پیدا کرده است. در مقابل، روسیه بخشی از موقعیت خود را از دست داده و چین توانسته جایگاهش را حفظ کند. با این همه، نتیجه دیگر این تحولات می‌تواند تضعیف جایگاه آمریکا در جهان باشد.
