همزمان با تشدید بحران سوخت، خاموشیهای گسترده و کاهش درآمدهای ارزی در کوبا، دولت آمریکا با گسترش تحریمها علیه نهادهای اقتصادی وابسته به دولت هاوانا، محدود کردن واردات نفت و طرح احتمال صدور کیفرخواست علیه «رائول کاسترو» رئیسجمهوری پیشین این کشور، فشارهای سیاسی، اقتصادی و حقوقی علیه کوبا را وارد مرحلهای کمسابقه کرده است؛ روندی که به اعتقاد تحلیلگران میتواند روابط دو کشور را به یکی از پرتنشترین مقاطع چند دهه اخیر برساند.
به گزارش روز دوشنبه ایرنا،
در همین چارچوب، واشنگتن هلدینگی (GAESA) را که تحت کنترل نیروهای مسلح انقلابی کوبا قرار دارد و بخش مهمی از اقتصاد این کشور را مدیریت میکند، تحریم کرده است. آمریکا همچنین آنیا گیلرمینا لاسترس موررا رئیس اجرایی این مجموعه را نیز در فهرست تحریمها قرار داده و مدعی شده است این نهاد در حمایت از ساختار سیاسی کوبا و آنچه واشنگتن «سرکوب داخلی» میخواند، نقش دارد.
ایالات متحده همچنین یک شرکت معدنی (Moa Nickel S.A) را هدف تحریم قرار داده است؛ شرکتی مشترک میان دولت کوبا و یک شرکت کانادایی (Sherritt International) که در حوزه استخراج نیکل و کبالت فعالیت میکند و یکی از منابع مهم درآمد ارزی کوبا به شمار میرود.
بر این اساس، آمریکا اکنون سه بخش کلیدی اقتصاد کوبا شامل ساختار اقتصادی وابسته به ارتش، صنایع معدنی ارزآور و شبکه مالی مرتبط با دولت را تحت فشار قرار داده است؛ اقداماتی که در شرایط بحران اقتصادی و کمبود شدید انرژی در این کشور، فشار مضاعفی بر هاوانا وارد کرده است.
همزمان، واشنگتن با اعمال محدودیتهای بیشتر بر صادرات سوخت به کوبا و تهدید شرکتها و کشورهایی که با هاوانا در زمینه انرژی همکاری دارند، عملاً نوعی محاصره انرژی علیه این کشور ایجاد کرده است؛ اقدامی که به کاهش شدید واردات سوخت، بروز اختلال در تولید برق و خاموشیهای گسترده در شهرهای مختلف کوبا منجر شده است.
ویسنته دِ لا لِوی وزیر انرژی و معادن کوبا، با اشاره به شرایط بحرانی این کشور روز پنجشنبه اعلام کرد: ما مطلقاً هیچ سوخت و هیچ گازوئیلی نداریم و شبکه برق ملی در وضعیت بحرانی قرار دارد. به گفته وی، بسیاری از مناطق هاوانا اکنون روزانه بین ۲۰ تا ۲۲ ساعت قطع برق را تجربه میکنند.
از زمان صدور فرمان اجرایی ژانویه ۲۰۲۶ از سوی رئیسجمهوری آمریکا و تهدید کشورهایی که به کوبا سوخت ارسال کنند، نه مکزیک و نه ونزوئلا که پیشتر از تامینکنندگان اصلی نفت این کشور بودند، موفق به ارسال محمولههای سوختی به کوبا نشدهاند.
گزارشها نشان میدهد بحران سوخت تا حدی گسترش یافته که بخشی از حملونقل عمومی، فعالیت مراکز آموزشی و تولید کارخانهها در کوبا مختل شده است. همچنین رسانهها از انباشت زباله در برخی مناطق هاوانا به دلیل کمبود سوخت خودروهای خدمات شهری خبر دادهاند.
همزمان، بحران اقتصادی تاثیر مستقیم خود را بر صنعت گردشگری کوبا نیز گذاشته است. گزارشهای منتشر شده نشان میدهد شمار گردشگران خارجی در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۵۰ درصد کاهش یافته و تعداد گردشگران کانادایی، که بزرگترین بازار گردشگری کوبا محسوب میشوند، بیش از ۵۴ درصد افت کرده است.
کارشناسان معتقدند خاموشیهای گسترده، بحران سوخت و کاهش خدمات عمومی، صنعت گردشگری کوبا را به شدت تحت تاثیر قرار داده و هزاران نفر از کارکنان این بخش از جمله رانندگان تاکسی، کارکنان هتلها و راهنمایان تور بخش مهمی از درآمد خود را از دست دادهاند. بسیاری از جوانان کوبایی نیز مهاجرت را تنها راه خروج از بحران اقتصادی میدانند.
در همین حال، سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که کمبود برق، سوخت، دارو و تجهیزات پزشکی تاثیر شدیدی بر بیمارستانها و مراکز درمانی سراسر کوبا گذاشته است. الطاف موسانی یکی از مقامات این سازمان روز جمعه پس از یک سفر چهار روزه به کوبا، اعلام کرد بیش از ۱۰۰ هزار بیمار از جمله بیش از ۱۱ هزار کودک، به دلیل کمبود منابع و قطعی برق در انتظار عملهای جراحی معوق ماندهاند.
وی همچنین هشدار داد حدود پنج میلیون نفر از مبتلایان به بیماریهای مزمن با اختلال در روند درمان مواجه هستند و بحران جاری خطر شیوع بیماریهایی همچون تب دنگی، چیکونگونیا و بیماریهای ناشی از آلودگی آب را افزایش داده است.
سازمان ملل متحد نیز تحریمهای سوختی آمریکا علیه کوبا را مغایر حقوق بینالملل دانسته و اعلام کرده است این محدودیتها، حق مردم کوبا برای توسعه، دسترسی به غذا، بهداشت، آموزش و آب سالم را تضعیف میکند.
در کنار فشارهای اقتصادی، واشنگتن اکنون مسیر تازهای از فشار سیاسی و حقوقی علیه هاوانا را نیز دنبال میکند. رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند دولت ترامپ در حال بررسی صدور کیفرخواست قضایی علیه رائول کاسترو رئیسجمهوری پیشین کوبا است؛ اقدامی که در صورت تحقق، میتواند تنش میان دو کشور را وارد مرحلهای بیسابقه کند.
پرونده مورد اشاره به حادثه فوریه ۱۹۹۶ بازمیگردد؛ زمانی که دو فروند هواپیمای متعلق به گروه تبعیدی موسوم به «برادران نجات» توسط یک جت جنگنده میگ-۲۹ کوبایی سرنگون و چهار نفر کشته شدند. سازمان کشورهای آمریکایی مدعی شده بود این هواپیماها خارج از حریم هوایی کوبا هدف قرار گرفتهاند و هاوانا قوانین بینالمللی را نقض کرده است. در مقابل، دولت کوبا همواره تاکید کرده این اقدام در چارچوب دفاع از حاکمیت ملی و مقابله با نقض مکرر حریم هوایی این کشور انجام شده است.
گزارشها درباره احتمال صدور کیفرخواست علیه کاسترو تنها یک روز پس از سفر جان راتکلیف رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) به هاوانا منتشر شد؛ سفری کمسابقه که طی آن وی با مقامهای ارشد دولتی کوبا دیدار کرد.
بر اساس گزارش رسانههای غربی، مقامات آمریکایی در این دیدار اعلام کردهاند واشنگتن آماده گفتوگو درباره مسائل اقتصادی و امنیتی است، اما این همکاری را مشروط به «تغییرات اساسی» در سیاست داخلی و خارجی کوبا دانستهاند. در مقابل، مقامهای کوبایی تاکید کردهاند که این کشور هیچ تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا محسوب نمیشود.
برخی تحلیلگران معتقدند طرح پرونده قضایی علیه رائول کاسترو بیش از آنکه صرفاً اقدامی حقوقی باشد، حامل پیامی سیاسی برای ساختار قدرت در کوبا است. به باور آنان، واشنگتن تلاش میکند علاوه بر فشار اقتصادی، از ابزارهای حقوقی و قضایی نیز برای وادار کردن هاوانا به پذیرش اصلاحات مورد نظر خود استفاده کند.
میگل دیاز کانل رئیسجمهوری کوبا ما در واکنش به تهدیدهای اخیر آمریکا تاکید کرده است که هاوانا از فشارهای خارجی هراسی ندارد و توصیف کوبا به عنوان تهدید امنیتی برای آمریکا را «بدبینانه و خیالپردازانه» خوانده است.
با این حال، بسیاری از ناظران هشدار میدهند که تشدید فشارهای اقتصادی و سیاسی آمریکا علیه کوبا ممکن است نه به تضعیف ساختار حاکم، بلکه به افزایش تقویت احساسات ضدآمریکایی در این کشور منجر شود؛ روندی که در دهههای گذشته نیز بارها تجربه شده است.
تحلیلگران همچنین معتقدند همزمانی تحریمهای گسترده اقتصادی، محاصره انرژی، فشارهای دیپلماتیک و طرح احتمال صدور کیفرخواست علیه رائول کاسترو نشان میدهد واشنگتن در حال حرکت به سمت راهبردی چندلایه برای افزایش فشار بر هاوانا است؛ راهبردی که میتواند آینده روابط دو کشور را وارد یکی از پرتنشترین دورههای چند دهه اخیر کند.
