سهم ترامپ از شنژن چه بود؟
نشست سه جانبه روز ۲۸ آبان دونالد ترامپ، شی جین پینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن چین، با وجود فضاسازی گسترده و توصیف آن به عنوان دیداری تاریخی، در حالی برگزار شد که مهمترین اختلافات سه قدرت همچنان پابرجاست و خبری از توافق های راهبردی نبود
دونالد ترامپ با هدف نمایش توانایی خود در تعامل با دو رقیب اصلی آمریکا در این نشست حضور یافت، اما نتیجه مذاکرات نشان داد که فاصله میان نمایش دیپلماتیک و دستیابی به توافق های عملی همچنان قابل توجه است. او نتوانست در مهمترین موضوعات مورد نظر واشنگتن، دستاوردی روشن، مشخص و قابل سنجش به دست آورد.
بیانیه ای با وعده های بزرگ و تعهدات محدود
مهمترین معیار برای ارزیابی نتایج نشست شنژن، بیانیه چهار بندی مشترک سران سه کشور است؛ سندی که ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ از سوی وزارت امور خارجه چین و کاخ سفید منتشر شد.
در این بیانیه بر اصلاح سازمان ملل، افزایش تولید و عرضه فرآورده های نفتی، احترام به اصل رضایت دولت ها و مصونیت مقامات دولتی در برابر صلاحیت نهادهای قضایی بین المللی و همچنین آغاز گفت وگو درباره کاهش مخاطرات هسته ای و جلوگیری از گسترش سلاح های اتمی تاکید شده است.
با این حال، وقتی از سطح عبارت های کلی عبور می کنیم و به جزئیات سند می رسیم، جای خالی تعهدات عملی به چشم می خورد. نه جدول زمانی مشخصی برای اجرای توافق ها تعیین شده، نه سازوکار نظارتی و اجرایی روشنی در نظر گرفته شده و نه توافق الزام آوری درباره کاهش زرادخانه های هسته ای شکل گرفته است.
از سوی دیگر، موضوعات مهمی مانند جنگ اوکراین، اختلافات تجاری چین و آمریکا، تایوان و جنگ علیه ایران نیز در متن بیانیه جایگاهی ندارند. به بیان ساده تر، سه رئیس جمهور بر سر مجموعه ای از اصول کلی به تفاهم رسیده اند، اما درباره همان موضوعاتی که روابط آنها را با تنش و رقابت روبه رو کرده است، راه حل مشخصی ارائه نشده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی با عنوان «ترامپ، شی و پوتین گفت وگوهای سه جانبه ای درباره مخاطرات هسته ای برگزار کردند، اما به دستاوردی تعیین کننده نرسیدند» نوشت که نشست حدود ۷۰ دقیقه ای سه رییس جمهور، به نتیجه ای محدودتر از دستور کار اولیه منجر شد.
این خبرگزاری، دیدار شنژن را بیشتر فرصتی تصویری و نمادین توصیف کرد تا رویدادی که بتواند مسیر بحران های بین المللی را تغییر دهد. ارزیابی ای که به خوبی نشان می دهد اهمیت یک نشست در سطح جهانی، لزوما به معنای موفقیت آن در حل اختلافات نیست.
ترامپ؛ از نمایش دیپلماسی تا آزمون دشوار توافق عملی
یکی از مهمترین اهداف اعلام شده ترامپ، جلب مشارکت چین در مذاکرات کنترل تسلیحات هسته ای و دستیابی به چارچوبی تازه برای کاهش زرادخانه های اتمی بود؛ موضوعی که پس از پایان پیمان نیو استارت میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶ اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
اگرچه سه رهبر در بیانیه مشترک بر ضرورت جلوگیری از جنگ هسته ای و آغاز گفت وگو برای کاهش مخاطرات اتمی تاکید کردند، اما هیچ توافقی برای آغاز مذاکرات رسمی کنترل تسلیحات یا تعیین سقف مشخص برای زرادخانه های سه کشور اعلام نشد.
آسوشیتدپرس در همین زمینه به نقل از داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات آمریکا، گزارش داد که دیدار رهبران به تنهایی نمی تواند به پیشرفت چشمگیر در زمینه کاهش تسلیحات هسته ای منجر شود و آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، مذاکرات مستمر و ایجاد سازوکارهای عملی است.
این ارزیابی نشان می دهد که مهمترین موضوع امنیتی مورد نظر ترامپ نیز در نشست شنژن از سطح اعلام موضع سیاسی فراتر نرفته است. به عبارت دیگر، توافق بر سر ضرورت کاهش خطر جنگ هسته ای یک موضوع است و رسیدن به توافقی عملی برای محدود کردن زرادخانه های اتمی موضوعی کاملا متفاوت.
نکته مهم دیگر، سکوت بیانیه مشترک درباره جنگ اوکراین و بحران ایران است؛ دو پرونده ای که از مهمترین موضوعات سیاست خارجی دولت آمریکا به شمار می روند.
ترامپ نتوانست از فرصت حضور همزمان پوتین و شی جین پینگ برای اعلام توافقی مشخص درباره پایان جنگ اوکراین یا رسیدن به چارچوبی مشترک درباره جنگ علیه ایران استفاده کند. این در حالی است که پیش از نشست انتظار می رفت گفت وگو با رهبران چین و روسیه بتواند زمینه ای برای پیشبرد بخشی از اولویت های واشنگتن فراهم کند.
رویترز: دیپلماسی شخصی ترامپ به مرزهای خود رسیده است
خبرگزاری رویترز در گزارش تحلیلی ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ با عنوان «دیپلماسی شخصی ترامپ در نشست سه جانبه به محدودیت های خود رسید» نوشت که این دیدار بار دیگر فاصله میان نمایش سیاسی و نتایج واقعی دیپلماسی شخصی رییس جمهور آمریکا را آشکار کرده است.
رویترز به نقل از تحلیلگران گزارش داد که سه رهبر در موضوعات اصلی اختلافات خود پیشرفت قابل توجهی نداشتند و در پرونده هایی مانند ایران، اوکراین، تایوان، تجارت و هوش مصنوعی نیز نشانه روشنی از توافق یا کاهش اختلافات دیده نشد.
کریستوفر پریبل، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون در واشنگتن، در گفت وگو با رویترز تاکید کرد که ترامپ از قرار گرفتن در کنار مهمترین رهبران جهان و فضای تشریفاتی چنین نشست هایی لذت می برد، اما مشخص نیست این دیدارها تا چه اندازه به پیشرفت واقعی در موضوعات اصلی منجر شده اند.
این ارزیابی یک پرسش اساسی را پیش روی الگوی دیپلماسی ترامپ قرار می دهد: آیا برگزاری نشست های پرزرق و برق و ایجاد ارتباط مستقیم با رهبران رقیب می تواند جایگزین توافق های پایدار و قابل اجرا شود؟
واقعیت این است که در روابط بین الملل، تصویر یک دیدار موفق با نتیجه یک مذاکره موفق تفاوت دارد. ممکن است سران در برابر دوربین ها از فضای مثبت مذاکرات سخن بگویند، اما آنچه در نهایت اهمیت دارد، تغییر در رفتار طرف ها و شکل گیری تعهداتی است که بتوان آنها را اجرا و ارزیابی کرد.
رویترز همچنین اشاره کرده است که ترامپ در شرایطی وارد این نشست شد که دولت او با چالش های داخلی و فشارهای ناشی از جنگ ایران روبه رو بود. از این زاویه، نمایش تعامل با رهبران چین و روسیه می توانست برای او کارکرد سیاسی و رسانه ای داشته باشد، اما نتیجه دیدار نشان داد که چنین تصویری لزوما به افزایش قدرت چانه زنی آمریکا یا کسب امتیاز از رقبا منجر نمی شود.
چین و روسیه؛ برندگان نمادین صحنه آرایی دیپلماتیک
در سوی دیگر، نشست شنژن برای شی جین پینگ و ولادیمیر پوتین دستاوردهای نمادین مهمی به همراه داشت؛ دستاوردهایی که شاید در قالب توافق های رسمی قابل اندازه گیری نباشند، اما از نظر نمایش جایگاه بین المللی این دو کشور اهمیت دارند.
شی جین پینگ توانست در مقام میزبان، رییس جمهور آمریکا و رییس جمهور روسیه را در خاک چین گردهم آورد و تصویری از پکن به عنوان یکی از مراکز اصلی تصمیم گیری و دیپلماسی جهانی ارائه دهد.
این موضوع در شرایط رقابت راهبردی چین و آمریکا اهمیت ویژه ای دارد؛ چرا که پکن سال هاست تلاش می کند نقش خود را در مدیریت بحران های بین المللی و شکل دهی به نظم چند قطبی تقویت کند.
آسوشیتدپرس در تحلیل خود از نشست، به جایگاه محوری شی جین پینگ در صحنه آرایی دیپلماتیک آن اشاره کرده و نوشته است که روابط نزدیک تر چین و روسیه و میزبانی پکن، موقعیتی نمادین برای رییس جمهور چین ایجاد کرد.

این خبرگزاری همچنین یادآور شده است که روابط شی جین پینگ و پوتین بر پایه همکاری های سیاسی و اقتصادی چند ساله شکل گرفته و عمق بیشتری نسبت به روابط شخصی ترامپ با هر یک از این دو رهبر دارد.
برای پوتین نیز حضور در کنار رهبران آمریکا و چین، فرصتی برای نمایش جایگاه روسیه در سطح قدرت های بزرگ بود. جاناتان ایال، مدیر امور بین الملل موسسه سلطنتی خدمات متحد در لندن، در تحلیلی که رویترز منتشر کرد، معتقد است پوتین از این نشست اعتبار بین المللی بیشتری به دست آورد و توانست تا اندازه ای از موقعیت انزوای دیپلماتیک خود فاصله بگیرد؛ در حالی که دستاورد ترامپ بیشتر به یک فرصت تصویری محدود ماند.
به این ترتیب، در شرایطی که نشست نتوانست اختلافات اصلی سه کشور را برطرف کند، چین و روسیه دست کم توانستند از فضای سیاسی و نمادین آن برای نمایش جایگاه خود بهره ببرند.
اختلافات اقتصادی سه قدرت؛ پشت لبخندهای دیپلماتیک
بخش دیگری از ارزیابی های انتقادی درباره نشست شنژن در تحلیل رویترز بریکینگ ویوز در ۲۰ نوامبر با عنوان «نشست سه قدرت در شنژن، محدودیت های روابط دوجانبه را پنهان می کند» مطرح شده است.
این تحلیل تاکید می کند که توافق های کلی سه رهبر نمی تواند اختلافات عمیق اقتصادی و راهبردی میان آنها را برطرف کند. در واقع، پشت فضای مثبت و تصاویر دیپلماتیک نشست، مجموعه ای از اختلافات حل نشده همچنان پابرجاست.
در روابط واشنگتن و پکن، اختلافات تجاری و فناوری ادامه دارد و موضوع کنترل صادرات تراشه های پیشرفته و آینده آتش بس تجاری دو کشور همچنان تعیین تکلیف نشده است.

در روابط چین و روسیه نیز با وجود نزدیکی سیاسی رهبران، توافق مهمی درباره پروژه خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» اعلام نشد؛ پروژه ای که برای مسکو از نظر افزایش صادرات انرژی به چین اهمیت زیادی دارد.
در روابط آمریکا و روسیه هم اختلاف بر سر جنگ اوکراین و تحریم های اقتصادی همچنان پابرجاست.
تحلیل رویترز در نهایت به این نتیجه می رسد که نشست شنژن نتوانسته شکاف های اساسی میان سه کشور را کاهش دهد و وعده های کلی درباره صلح، انرژی و امنیت هسته ای جای توافق های مشخص اقتصادی و سیاسی را نگرفته است.
پولیتیکو؛ وعده های بزرگ و نتایج محدود از سفر ترامپ به چین
تارنمای پولیتیکو نیز در گزارشی نوشت که نشست دو روزه دونالد ترامپ با شی جین پینگ، در موضوعات کلیدی روابط آمریکا و چین پیشرفت قابل توجهی به همراه نداشته است.
به نوشته این رسانه، ترامپ از آنچه در جریان سفر به چین درباره آن گفت وگو کرده بود، رضایت زیادی نشان می داد، اما همچنان روشن نبود که دو طرف در عمل تا چه اندازه به توافق رسیده اند.
پولیتیکو افزود ترامپ روز جمعه و در جریان نشست خبری در هواپیمای ایر فورس وان، هنگام بازگشت از پکن به آمریکا، تنها به بخش کوچکی از توافق های اساسی اشاره کرد و در عین حال گفت که به درخواست شی جین پینگ، در حال بازنگری در یکی از موضوعات کلیدی روابط آمریکا با تایوان است.
ترامپ درباره فروش احتمالی سویا از آمریکا به چین نیز از ارایه جزئیات خودداری کرد و تنها به این ادعای کلی بسنده کرد که چین «میلیاردها دلار» از آمریکا خریداری خواهد کرد.
او همچنین از فروش ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ به چین خبر داد؛ رقمی که کمتر از نیمی از میزان مورد انتظار برخی تحلیلگران و سرمایه گذاران بود. با این حال، پکن هیچ یک از این توافق ها را تایید نکرد و شرکت بوئینگ نیز به درخواست تایید این فروش پاسخی نداد.
کریگ سینگلتون، عضو اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسی ها در حوزه چین، در ارزیابی خود گفت: «این اجلاس نتایج متوسط، قابل فروش و مدیریت شده ای داشت که تقریبا تمام چیزی است که رابطه آمریکا و چین در حال حاضر می تواند داشته باشد.»
یکی دیگر از موضوعات مهم، احتمال بازنگری ترامپ در فروش تسلیحات به تایوان بود. هنوز مشخص نیست که رییس جمهور آمریکا در این زمینه چه تصمیمی خواهد گرفت، اما او به روشنی گفت خود را ملزم به تعهد رونالد ریگان، رییس جمهور پیشین آمریکا، در سال ۱۹۸۲ نمی داند؛ تعهدی مبنی بر اینکه واشنگتن درباره فروش سلاح به تایوان با پکن مشورت نخواهد کرد.
در حالی که به نظر می رسید ترامپ برای رعایت حساسیت های شی جین پینگ درباره تایوان آمادگی نشان می دهد، رییس جمهور چین نیز نشانه ای از استفاده از نفوذ خود برای رسیدگی به یکی از نگرانی های مهم ترامپ، یعنی موضوع تنگه هرمز، ارایه نکرد.
این تفاوت در روایت دو طرف از مذاکرات نیز قابل توجه بود. برخلاف بیانیه کاخ سفید درباره دیدار روز پنجشنبه دو رهبر که در آن ادعا شده بود آنها توافق کرده اند تنگه هرمز باید برای کشتیرانی باز بماند و هیچ کشوری نباید برای عبور از این تنگه عوارض دریافت کند، در بیانیه چین تنها به گفت وگو درباره «وضعیت خاورمیانه» اشاره شده بود.
پولیتیکو در ادامه گزارش خود افزود که ترامپ در سایر موضوعات اختلافی روابط آمریکا و چین نیز به نتیجه روشنی نرسید. او به خبرنگاران گفت ظاهرا نتوانسته است شی جین پینگ را به انجام اقدامات بیشتر برای جلوگیری از انتقال مواد شیمیایی پیش ساز از چین به مکزیک متقاعد کند؛ موادی که کارتل ها از آنها برای تولید فنتانیل استفاده می کنند.
مجموع این موارد نشان می دهد که اگرچه ترامپ تلاش داشت سفر به چین را به عنوان نشانه ای از موفقیت دیپلماسی خود معرفی کند، اما در بسیاری از موضوعات مهم، نتیجه مذاکرات همچنان مبهم باقی مانده است.
نشست مهم بود، اما توافق راهبردی در کار نبود
بنیاد مارشال آلمان نیز در تحلیلی که ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ به قلم بانی گلیزر، کارشناس برجسته مسائل چین، منتشر کرد، تاکید کرده است که نباید نشست شنژن را با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کرد.
به نوشته گلیزر، سه رهبر در این نشست نه حوزه های نفوذ را میان خود تقسیم کردند و نه درباره سرنوشت کشورهای ثالث به توافق رسیدند. بیانیه چهار بندی آنها نیز فاقد جزئیات، جدول زمانی، اهداف کمی و سازوکارهای اجرایی است.
با این حال، گلیزر معتقد است نباید اهمیت نمادین این نشست را نادیده گرفت؛ چرا که نخستین دیدار مستقیم سه رهبر در چنین قالبی می تواند زمینه ساز روندهای دیپلماتیک بعدی باشد.
او در عین حال احتمال دستیابی به توافق واقعی برای کاهش زرادخانه های هسته ای را پایین می داند و تاکید می کند که گفت وگو درباره کاهش خطرات هسته ای، هدفی محدودتر و واقع بینانه تر از توافق بر سر کاهش تسلیحات است.
شورای روابط خارجی آمریکا نیز در مجموعه ارزیابی های کارشناسان خود درباره نشست سه جانبه، بر نامشخص بودن نتایج عملی آن تاکید کرده است.
کارشناسان این شورا معتقدند آثار واقعی نشست بر کنترل تسلیحات هسته ای، جنگ اوکراین و روابط تجاری آمریکا و چین در آینده مشخص خواهد شد و صرف برگزاری یک دیدار در سطح سران را نمی توان به معنای حل اختلافات دانست.
وقتی تصویر موفقیت جای نتیجه واقعی را می گیرد
نشست سه جانبه شنژن را باید از دو زاویه متفاوت بررسی کرد؛ از یک سو، این دیدار از نظر نمادهای دیپلماتیک و نمایش تعامل میان سه قدرت هسته ای جهان رویدادی مهم بود و از سوی دیگر، در زمینه حل اختلافات اصلی و دستیابی به توافق های عملی، نتایج محدودی داشت.
بررسی بیانیه مشترک و ارزیابی های منتشر شده از سوی رویترز، آسوشیتدپرس، بنیاد مارشال آلمان و شورای روابط خارجی آمریکا نشان می دهد که این نشست نتوانست پیشرفت قابل سنجشی در مهمترین پرونده های مورد نظر واشنگتن ایجاد کند.
ترامپ در حالی از اهمیت تاریخی این دیدار سخن گفت که توافق الزام آوری درباره کنترل تسلیحات هسته ای، جنگ اوکراین، بحران ایران یا اختلافات تجاری با چین به دست نیامد. در مقابل، شی جین پینگ از موقعیت میزبانی برای نمایش نقش محوری چین در دیپلماسی جهانی بهره برد و پوتین نیز توانست حضور روسیه را در سطح عالی تصمیم گیری های بین المللی برجسته کند.
در واقع، نشست شنژن بیش از آنکه نشان دهنده پیروزی دیپلماسی دولت ترامپ باشد، تصویری از محدودیت های این الگوی دیپلماتیک را به نمایش گذاشت؛ الگویی که بر ارتباط مستقیم رهبران، دیدارهای پر سر و صدا و نمایش توانایی های فردی تکیه دارد، اما همیشه نمی تواند به توافق های پایدار و قابل اجرا منجر شود.
درس اصلی این نشست آن است که در سیاست بین الملل، حضور در کنار قدرت های بزرگ و ثبت تصاویر تاریخی، به تنهایی نشانه موفقیت نیست. آنچه جایگاه واقعی یک دیپلماسی را مشخص می کند، میزان تاثیر آن بر رفتار طرف ها، کاهش اختلافات و تبدیل وعده های سیاسی به تعهدات عملی است.
از این منظر، شنژن برای ترامپ بیشتر صحنه نمایش توانایی تعامل با رقبا بود تا فرصتی برای کسب امتیازهای راهبردی؛ برای شی جین پینگ فرصتی جهت تثبیت جایگاه چین در دیپلماسی جهانی و برای پوتین مجالی برای نمایش حضور دوباره روسیه در سطح عالی قدرت های جهانی.
بنابراین، اگرچه نشست شنژن ممکن است در حافظه سیاسی به عنوان دیداری کم سابقه میان سه رهبر ثبت شود، اما تا زمانی که توافق های مشخص، تعهدات اجرایی و تغییر محسوسی در رفتار طرف ها به دنبال نداشته باشد، نمی توان آن را یک موفقیت راهبردی دانست.
