دشمنی میان مسلمانان، همیشه از اختلاف عقیده آغاز نمیشود؛ گاهی اختلافات مذهبی، بهانهای برای پروژهای بزرگتر میشوند؛ پروژهای که هدفش نه دفاع از شیعه است و نه دفاع از اهل سنت، بلکه قرار دادن مسلمانان در برابر یکدیگر است.
در چنین شرایطی، «وحدت» تنها یک توصیه اخلاقی یا عنوانی مناسبتی نیست، بلکه ضرورتی سیاسی و راهبردی برای جهان اسلام است؛ ضرورتی که ریشه آن را میتوان در سیره پیامبر اکرم(ص) نیز مشاهده کرد.
پیامبر(ص) پس از ورود به مدینه، یکی از اقدامات مهم خود را بر ایجاد عقد اخوت میان مسلمانان قرار دادند؛ مسلمانانی که با وجود تفاوتهای اجتماعی، قومی و طبقاتی، در جامعه اسلامی تازهتأسیس باید یکدیگر را برادر میدیدند. این برادری صرفاً یک تعبیر تشریفاتی نبود؛ بلکه به معنای برخورداری مسلمانان از حقوق متقابل و احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت یکدیگر بود.
پیامبر(ص) در این مسیر، مرزهای اشرافیت و قبیلهگرایی را نیز کنار زدند و مسلمانان را فارغ از جایگاه اجتماعی و نسب، با یکدیگر برادر کردند. این سیره نشان میدهد که جامعه اسلامی زمانی میتواند در برابر تهدیدها ایستادگی کند که اعضای آن، اختلافات فرعی را جایگزین منافع و سرنوشت مشترک خود نکنند.
امروز اما یکی از مهمترین ابزارهای تضعیف جهان اسلام، برجسته کردن همین خطوط اختلاف است. دشمن تلاش میکند مسلمانان را به جان یکدیگر بیندازد و بر آتش اختلافات مذهبی، قومی و حتی داخلی بدمد؛ از جنگ شیعه و سنی گرفته تا عرب و عجم و حتی اختلافات درون هر یک از این جریانها.
رهبر شهید انقلاب در همین زمینه تأکید کرده بودند:* «شیعه انگلیسی و سنی آمریکایی مثل هم هستند؛ همه دولبه یک قیچی هستند.»* به تعبیر ایشان، استکبار تلاش میکند خطوط فاصل در جهان اسلام را پررنگ کند، در حالی که خط اصلی، مقابله میان دنیای اسلام و دنیای کفر و استکبار است و سایر خطوط اختلاف باید کمرنگ شوند.
از این منظر، وحدت به معنای کنار گذاشتن مذاهب یا تبدیل شیعه به سنی و سنی به شیعه نیست. رهبر شهید انقلاب تصریح کرده بودند که مراد از وحدت، وحدت مذهبی یا جغرافیایی نیست؛ بلکه وحدت در حفظ منافع امت اسلامی است؛ اینکه مسلمانان درک کنند جهان اسلام امروز به چه چیزی نیاز دارد، دشمن و دوست خود را بشناسند و در برابر نقشههای استکبار به «اشتراک عمل» برسند.
این نگاه، اهمیت ویژهای برای رسانه دارد. در عصر شبکههای اجتماعی، یک جمله تحریکآمیز میتواند اختلافی محدود را به شکافی گسترده تبدیل کند. از همین رو، حواس رسانهها و فعالان اجتماعی باید جمع باشد که چه میگویند و چه تصویری از دیگری ارائه میکنند؛ چراکه گاهی یک محتوا، حتی بدون قصد قبلی، میتواند در جهت همان نقشهای قرار بگیرد که دشمن دنبال میکند.
مقابله با عوامل ضد وحدت، به تعبیر رهبر شهید انقلاب، یک تکلیف بزرگ برای همه مسلمانان، چه شیعه و چه سنی است. بنابراین وحدت فقط وظیفه سیاستمداران یا علما نیست؛ هر فرد و هر رسانهای نیز باید مراقب باشد که با ادبیات خود، «جدول دشمن را کامل نکند».
قرآن کریم نیز میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»؛ در این آیه، سخن از «جمیعاً» است؛ یعنی تمسک به حبل الهی، در کنار یکدیگر و نه در تقابل با یکدیگر.
هفته وحدت زمانی از یک مناسبت فراتر میرود که به یک رفتار تبدیل شود؛ اینکه شیعه، شیعه بماند و سنی، سنی، اما هر دو در برابر تهدید علیه امت اسلامی، منافع مشترک خود را بشناسند و اجازه ندهند اختلافات مذهبی به ابزاری برای تضعیف مسلمانان تبدیل شود.
وحدت یعنی تفاوتها را انکار نکنیم، اما اجازه ندهیم دشمن از تفاوتها برای ساختن دشمنی میان مسلمانان استفاده کند.
