اتحادیه اروپا در مسیر آن است که تا پایان این دهه نزدیک به نیمی از گاز خود را از ایالات متحده تأمین کند؛ این مسئله یک آسیبپذیری استراتژیک بزرگ برای این بلوک ایجاد کرده، بهویژه حالا که روابط با واشنگتن به پایینترین سطح تاریخی رسیده است. دادههای جدید نشان میدهد اروپا همین حالا یکچهارم گاز خود را از آمریکا وارد میکند و این رقم با اجرای تدریجی ممنوعیت کامل واردات گاز روسیه، به شدت افزایش خواهد یافت. این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا که روزبهروز رویکردی تهاجمیتر به خود میگیرد، با ایده تصاحب گرینلند — سرزمینی متعلق به دانمارک — بازی میکند؛ اقدامی که میتواند اتحاد ناتو را نابود کند و روابط فرامرزی را به بحران بکشاند.
تنشها در آخر هفته بالا گرفت وقتی ترامپ اعلام کرد تعرفههای جدیدی بر کشورهای اروپایی از جمله فرانسه، دانمارک، آلمان و بریتانیا وضع خواهد کرد تا توافقی برای فروش گرینلند به آمریکا حاصل شود. این تهدید باعث شده صداهایی برای تلافی اتحادیه اروپا با محدودیتهای شدید تجاری بلند شود. وابستگی فزاینده اتحادیه اروپا به واردات گاز طبیعی مایع (LNG) آمریکا «یک وابستگی ژئوپلیتیکی بالقوه پرریسک جدید» ایجاد کرده است، به گفته آنا ماریا ژالر-ماکارویچ، تحلیلگر ارشد انرژی در مؤسسه اقتصاد و تحلیل مالی انرژی (IEEFA)، اندیشکدهای که این پژوهش را انجام داده. او گفت: «تکیه بیش از حد به گاز آمریکا با سیاست اتحادیه اروپا برای افزایش امنیت انرژی از طریق تنوعبخشی، کاهش تقاضا و تقویت عرضه انرژیهای تجدیدپذیر در تضاد است.»
نگرانی درباره این نقطه ضعف استراتژیک در میان کشورهای عضو هم رو به افزایش است و برخی دیپلماتهای اتحادیه اروپا نگراناند که دولت ترامپ بتواند از این وابستگی جدید برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی خود بهرهبرداری کند. یک دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا که مانند دیگران به شرط ناشناس ماندن صحبت کرده، به نشریه پولتیکو گفت: در حالی که «منابع دیگری برای گاز در جهان وجود دارد» غیر از آمریکا، خطر قطع جریان صادرات توسط ترامپ در پی هرگونه اقدام در گرینلند «باید در نظر گرفته شود». اما او افزود: «امیدوارم به این نقطه نرسیم.» پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، اتحادیه اروپا اقدامات شدیدی برای قطع وابستگی به گاز طبیعی روسیه انجام داد؛ گازی که در سال ۲۰۲۱ نیمی از کل وارداتش را تشکیل میداد، اما حالا طبق دادههای اندیشکده بروگل مستقر در بروکسل، تنها ۱۲ درصد است.
اتحادیه این کار را عمدتاً با جایگزین کردن گاز لولهای روسیه با گاز طبیعی مایع حملشده از آمریکا انجام داد — آمریکا در آن زمان متحد محکمی برای اروپا بود. ایالات متحده اکنون بزرگترین صادرکننده گاز مایع یا همان الانجی جهان است و محصولش حدود ۲۷ درصد از واردات گاز اتحادیه اروپا را تشکیل میدهد؛ این رقم از ۵ درصد در سال ۲۰۲۱ افزایش یافته. فرانسه، اسپانیا، ایتالیا، هلند و بلژیک بزرگترین واردکنندگان هستند و بریتانیا (غیرعضو اتحادیه) هم واردکننده عمده الانجی آمریکا است. طبق دادههای IEEFA — یک سازمان غیرانتفاعی آمریکایی که انرژی پاک را ترویج میکند — مجموعهای از قراردادهای جدید با شرکتهای انرژی آمریکایی میتواند این رقم را تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۴۰ درصد از کل مصرف گاز اتحادیه اروپا و حدود ۸۰ درصد از کل واردات الانجی به این اتحادیه برساند.
تغییرات در راه است
با وجود تلاشها برای فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی، اروپا هنوز برای یکچهارم نیازهای انرژی خود به گاز طبیعی آلاینده وابسته است. گاز برای تولید برق، گرمایش ساختمانها و تأمین انرژی صنعت استفاده میشود. مصرفکنندگان و تولیدکنندگان اروپایی همین حالا با برخی از بالاترین هزینههای انرژی در جهان روبهرو هستند و این باعث میشود اتحادیه اروپا نتواند به راحتی گاز ارزانتر آمریکا را رد کند، حتی با وجود زبان تهدیدآمیز واشنگتن. کشورهای اتحادیه اروپا سال گذشته قوانین جدیدی تصویب کردهاند که تنوعبخشی به واردات گاز را الزامی میکند، اما مقامها هشدار میدهند که دستیابی به این هدف در کوتاهمدت دشوار خواهد بود، چون عرضه جهانی الانجی محدود به چند کشور است.
آنها امیدشان را به تولید جدید در قطر و امارات متحده عربی بستهاند که انتظار میرود از سال ۲۰۳۰ آغاز شود. علاوه بر قراردادهای انرژی آینده — از جمله تعهد به خرید ۷۵۰ میلیارد یورو محصولات انرژی آمریکا در چارچوب توافق تجاری پارسال — اتحادیه اروپا در حال هموار کردن راه برای ورود بیشتر گاز آمریکا از طریق بازنگری گسترده در زیرساختهای انرژی اروپا است. برای مثال، اتحادیه اروپا تعهد خود به دو خط لوله گاز عمده را تکرار کرده که مالت و قبرس را به سرزمین اصلی اروپا متصل میکند و میتواند جریان بیشتری از گاز آمریکایی را تسهیل کند. آمریکا هم در حال بررسی ساخت خط لولهای است که بوسنی را به کرواسی (عضو اتحادیه) متصل کند.
«هیچ جایگزینی وجود ندارد»
برای برخی، وابستگی فزاینده اتحادیه اروپا به گاز آمریکا نشان میدهد که باید انتقال به انرژیهای تجدیدپذیر را به عنوان جایگزین سوختهای فسیلی شتاب دهد. توماس پلرین-کارلین، نماینده سوسیالیست پارلمان اروپا، گفت تقاضا برای گاز طبیعی در سراسر اتحادیه به شدت کاهش یافته، چون گذار سبز شتاب گرفته، حتی اگر سهم الانجی آمریکا به عنوان بخشی از کل واردات افزایش یافته باشد. او به پولتیکو گفت: «اگر شجاعت داشته باشیم آرام بمانیم و به سرمایهگذاری سودآور در بهرهوری و انرژیهای تجدیدپذیر ادامه دهیم، تقاضای گاز اتحادیه اروپا را چنان کاهش میدهیم که وابستگیمان به الانجی آمریکا کم میشود، حتی در حالی که واردات گاز روسیه را کاملاً متوقف میکنیم.»
این نماینده همچنین استدلال کرد که ترامپ بعید است عرضه الانجی به اتحادیه اروپا را مثل ولادیمیر پوتین سلاح کند، چون این کار به شدت به منافع اهداکنندگان کلیدی ترامپ در صنعت الانجی آمریکا آسیب میزند؛ کسانی که ناامیدانه به دنبال خریداران جدید برای جذب عرضه رو به افزایش سوخت فسیلی هستند. مسئله وابستگی به الانجی آمریکا در تعهد گستردهتر اتحادیه اروپا به تنوعبخشی انرژی گنجانده شده که بخشی از ممنوعیت گستردهتر گاز روسیه است و قرار است امسال اجرایی شود، طبق گفته دیپلماتهای آشنا با موضوع. خط رسمی، اما این است که آمریکا همچنان «متحد و تأمینکننده استراتژیک» باقی مانده، به گفته یکی از این دیپلماتها. یک مقام دولتی اروپایی گفت: «وابستگی قطعاً وجود دارد، اما ما تقریباً گیر کردهایم جایی که هستیم. واقعاً جایگزینی وجود ندارد.»
