مرزهای اردن و فلسطین طی دههها یکی از باثباتترین خطوط مرزی در خاورمیانه بوده است. پس از تأسیس اسرائیل در سال ۱۹۴۸ و جنگ ۱۹۶۷، اردن کنترل کرانه باختری را از دست داد و مرز رود اردن عملاً به خط تماس اصلی تبدیل شد. معاهده صلح «وادی عربه» در سال ۱۹۹۴، این مرز را رسمی و امنیتی کرد و همکاریهای اطلاعاتی و مرزی میان دو طرف را گسترش داد، اگرچه افکار عمومی اردن همچنان نسبت به اسرائیل منتقد باقی مانده است.با این حال، آرامش دهههای اخیر اکنون به چالش کشیده شده است.
تحولات فلسطین، بهویژه انتفاضهها و عملیات «طوفان الأقصى» در سال ۲۰۲۳، نگرانی اسرائیل از سرایت ناامنی و موج جدید مقاومت به داخل کرانه باختری را افزایش داده است. همزمان، بیثباتی سوریه و حضور گروههای شبهنظامی در شرق اردن، این کشور را میان مرزهای اسرائیل، سوریه و عراق به یک گلوگاه امنیتی تبدیل کرده است. در نتیجه، مرز اردن اگرچه هنوز آرامتر از دیگر جبهههاست، اما تحت تأثیر بحرانهای منطقهای به شدت آسیبپذیر شده است.
دیدگاه کنونی اسرائیل نسبت به مرز اردنتلآویو اگرچه امروز مرز خود با اردن را یکی از حساسترین خطوط در مقایسه با مرزهای شمالی و جنوبی میداند، اما ترکیب چند عامل باعث شده تلآویو اکنون از این مرز احساس خطر کند. پس از طوفان الأقصى و ناآرامیهای کرانه باختری، احتمال نفوذ گروههای مقاومت و حملات هماهنگ افزایش یافته است. بیثباتی سوریه و حضور بازیگران غیردولتی و گروههای مسلح در شرق اردن، مرز را به مسیر بالقوه ورود سلاح و نیروهای رزمی به داخل کرانه باختری تبدیل کرده است.
همچنین، فرسایش توان نظامی اسرائیل در جبهههای غزه و لبنان، این مرز را به یک «شکاف آسیبپذیر» دفاعی بدل کرده که نیاز به تقویت فوری تحکیم و ایجاد پایگاههای جدید دارد.بازسازی و تحرکات نظامی جدیدارتش اسرائیل در یک چرخش راهبردی عملیات گستردهای برای بازسازی سنگرها و استحکامات مرزی آغاز کرده است. این تحرکات پس از دههها آرامش، یادآور دوران نبردهای کلاسیک دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی است و نشان میدهد نهادهای امنیتی تلآویو این منطقه را به عنوان یک نقطه حساس میبینند.
لذا تحرکات نظامی جدیدی بر پایه سناریوی امنیتی موسوم به «جنگ فردا» را در این مرزها آغاز کرده است. فرماندهی مرکزی اسرائیل پیشبینی میکند که در نبردهای آتی، نیروهای محور مقاومت و مجموعههای فلسطینی عملیاتهای نفوذ و حملات دستهجمعی را از مرز اردن اجرا کنند. با این دیدگاه فرماندهی مرکزی اسرائیل تحرکات جدیدی را در مرزهای اردن شامل بازسازی و تجهیز سنگرها و خندقهای قدیمی به سیستمهای نظارتی هوشمند، برجهای راداری و دوربینهای حرارتی، نوسازی ۸۰ کیلومتر حصار مرزی، خاکریزهای غولپیکر و انبارهای لجستیکی آغاز کرده است. در رویکرد جدید اسرائیل پایگاهها دیگر صرفاً اداری نیستند؛ بلکه به «دژهای رزمی» برای مقابله با هرگونه فروپاشی امنیتی تبدیل شدهاند.
بحران نیروی انسانیمسئولیت تقویت و تحکیم مرزهای اردن و سرزمینهای اشغالی، در شرایط فرسایش توان نظامی اسرائیل، به لشکر ۹۶ متشکل از نیروهای ذخیره سپرده شده است؛ نیروهایی که اغلب در بازه سنی ۴۰ تا ۶۰ سال قرار دارند. این افراد هسته اصلی «تیپهای آذرخش» را تشکیل میدهند و یکی از مهمترین مأموریتهای آنان، انتقال مستقیم نبرد از مناطق مسکونی به خط مقدم مرزی است. با این حال، آمادهسازی و تجهیز این نیروها برای چنین سناریویی، هزینهبر و چالشبرانگیز ارزیابی میشود.مقامات امنیتی اسرائیل، دلیل اجرای این سناریو را افزایش فعالیتهای مقاومت و گسترش قاچاق سلاح از این مرزها به داخل کرانه باختری عنوان کردهاند.
فرجام؛ پایان عصر مرزهای امنتقویت و تحکیم گسترده مرزهای شرقی اعتراف آشکار به پایان دوره «مرزهای امن» است. اسرائیل دیگر نمیتواند تنها به دیپلماسی یا دیوارهای قدیمی تکیه کند. سرمایهگذاریهای سنگین تکنولوژیک و نظامی، از پهپادهای شناسایی تا بازسازی دژها، نشان میدهد که تلآویو با تغییر موازنه قدرت به نفع محور مقاومت مواجه است.مرز اردن دیگر فقط یک خط باثبات نیست؛ بلکه نقطهای حساس و حیاتی در محاسبات امنیتی آینده اسرائیل محسوب میشود، جایی که هر رخداد کوچک میتواند به بحران بزرگ امنیتی تبدیل شود. تمرکز ارتش بر این مرز نشان میدهد اسرائیل وارد مرحلهای تدافعی و پرهزینه در حفظ امنیت و بازدارندگی شده است.
با دنبال کردن صفحه تحلیل بینالملل، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل، با خبر شوید.
