هیچیک از دو طرف، جزئیات کامل مذاکرات را بهصورت عمومی منتشر نکردهاند. با این حال، رسانههای دولتی ایران گزارش دادهاند که تهران در پاسخ خود، خواستار پایان کامل جنگ، بهرسمیت شناختهشدن رسمی حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و رفع کامل تحریمها شده است. این مطالبات بلندپروازانه در قالب یک پیشنهاد متقابل روی میز گذاشته شد؛ پیشنهادی که دونالد ترامپ بیدرنگ آن را رد کرد و آن را «کاملاً غیرقابلقبول» خواند.
با توجه به ابهامهای موجود پیرامون این پیشنهاد، هنوز روشن نیست ترامپ دقیقاً به کدام بخشهای آن اعتراض داشته است. از زمانی که آمریکا و اسرائیل بیش از ۱۰ هفته پیش حملات خود را علیه ایران آغاز کردند، جمهوری اسلامی راهبردی را دنبال کرده است که هرگونه نشانهای از تسلیم را بهصراحت رد میکند.
در مقابل، تهران خود را آماده ادامه جنگ نشان داده است؛ حتی اگر این مسیر با هدف افزایش فشار بر واشنگتن و گرفتن تعهدات بزرگ از آمریکا دنبال شود؛ تعهداتی که میتواند منابع مالی حکومت ایران را تقویت کند و بقای بلندمدت آن را تضمین نماید.
ترامپ روز دوشنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «آنها فکر میکنند من خسته میشوم، یا حوصلهام سر میرود، یا تحت فشار قرار میگیرم. هیچ فشاری وجود ندارد. ما به یک پیروزی کامل خواهیم رسید.»
ترامپ در جستوجوی پیروزی فوری؛ ایران در انتظار تضمینهای بزرگ
بنبست کنونی، بیش از هر چیز، از تضاد بنیادین در اولویتهای تهران و واشنگتن ریشه میگیرد. ترامپ بهدنبال همان چیزی است که یکی از تحلیلگران از آن بهعنوان «یک پیروزی سریع و آسان» یاد میکند؛ پیروزیای که در نگاه کاخ سفید، باید با امتیازدهی فوری ایران در پرونده هستهای همراه باشد. اما تهران مسیر معکوس را دنبال میکند: به تعویق انداختن امتیازهای هستهای و گرفتن تضمینها و امتیازهای موردنظر خود، پیش از آنکه وارد حساسترین بخش مذاکرات شود.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتمهاوس لندن، این وضعیت را نتیجه شکافی عمیق در برداشتهای دو طرف میداند؛ شکافی که به گفته او، مذاکرات را در نقطهای فرسایشی و بنبستگونه متوقف کرده است. او گفت: «اینجا با یک تضاد در برداشتها مواجه هستیم. ما در وضعیت بنبست قرار داریم، چون رئیسجمهور ترامپ درک نمیکند چرا این افراد برای نجات خودشان توافق نمیکنند.» صنم وکیل تاکید کرد: «ایرانیها در آغاز توافق به او امتیاز نخواهند داد، چون به او اعتماد ندارند.» او همچنین تأکید کرد که ایرانیها «از نظر شخصی از سوی ترامپ آسیب دیدهاند.»
در تهران نیز همین منطق بیاعتمادی در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی بازتاب یافته است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در نشست خبری هفتگی خود گفت «اختلاف» با واشنگتن، در واقع میان «طرفی که صرفاً بهدنبال حقوق اساسی خود است و طرفی که بر نقض حقوق طرف مقابل اصرار دارد» شکل گرفته است. او همچنین خواستههای ایران را «منطقی» و «مسئولانه» توصیف کرد؛ عبارتی که نشان میدهد تهران همچنان تلاش می کند مطالبات خود را نه بهعنوان امتیازخواهی، بلکه در چارچوب دفاع از حقوق مشروع و حاکمیتی خود صورتبندی کند.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پاسخ حکومت ایران بازتابدهنده ذهنیتی است که معتقد است این حکومت از جنگ جان سالم بهدر برده و حتی پیروز شده است نه اینکه شکست خورده باشد.» او در ادامه تاکید کرد: «در نتیجه، سطح مطالبات ایران همچنان بالاست و تمایل این کشور به مصالحه بسیار محدود است.»
در حالی که ترامپ تلاش می کند حلقه فشار بر ایران را تنگتر کند، تهران نیز نشان میدهد که بهدنبال توافقی گستردهتر و بادوامتر است؛ توافقی که صرفاً به توقف جنگ محدود نماند، بلکه تضمینهایی محکم برای جلوگیری از آغاز دوباره درگیری از سوی آمریکا در بر داشته باشد.
در همین چارچوب، مقامهای ایرانی در آستانه سفر ترامپ به چین پیشنهاد کردهاند که پکن در هر توافق احتمالی آینده، نقش ضامن را ایفا کند. تهران هفته گذشته عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران را برای گفتوگو با همتای چینی خود راهی پکن کرد؛ سفری که نشان میداد جمهوری اسلامی تلاش می کند چین را بهعنوان وزنهای در برابر فشار آمریکا وارد معادله کند.
عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر ایران در پکن، روز یکشنبه در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «با توجه به جایگاهی که چین برای ایران و دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس دارد، پکن میتواند ضامن هرگونه توافق باشد.» او همچنین تأکید کرد: «هر توافق احتمالی، ناگزیر باید با تضمین قدرتهای بزرگ همراه باشد و در شورای امنیت سازمان ملل نیز مطرح شود.»
آتشبس روی دستگاه تنفس؛ بحران ایران و آمریکا در آستانه انفجار
دونالد ترامپ سالهاست با شعار مخالفت با گرفتار شدن آمریکا در «جنگهای بیپایان»، برای خود سرمایه سیاسی اندوخته است؛ اما ایران تلاش کرده او را دقیقاً به همان نقطهای بکشاند که همواره از آن گریزان بوده است: باتلاقی پرهزینه، طولانی و فرسایشی. جنگی که ترامپ انتظار داشت به پیروزیای قاطع و سریع تبدیل شود، اکنون بهتدریج در مسیر بنبستی فرسایشی و بیافق فرو رفته است.
با وجود آتشبسی که بیش از یک ماه پیش میان ایران و آمریکا برقرار شد، تنگه هرمز همچنان صحنه چندین رویارویی دریایی بوده است؛ زیرا دو طرف هنوز برای تثبیت دست بالا بر این آبراه حیاتی و راهبردی رقابت میکنند. این درگیریها نشان میدهد آرامش ظاهری، بیش از آنکه نشانه پایان بحران باشد، پوششی شکننده بر رقابتی ادامهدار برای کنترل یکی از حساسترین گذرگاههای انرژی جهان است.
متحدان منطقهای واشنگتن میگویند ایران، پس از چند هفته کاهش نسبی تنش، بار دیگر با شلیک موشکهای بالستیک و پهپاد، شهرهای آنان را هدف قرار داده است؛ تحولی که از نگاه این کشورها، نشانه بازگشت تهران به سیاست فشار و تلاش برای افزایش هزینههای امنیتی آمریکا و شرکای منطقهای آن تلقی میشود. همزمان، با بنبست در مسیر مذاکرات میان پایتختهای درگیر، دونالد ترامپ روز دوشنبه هشدار داد که آتشبس در آستانه فروپاشی قرار دارد. او در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «میتوانم بگویم آتشبس بهشدت به دستگاه تنفس مصنوعی وصل است.»
در سوی دیگر این تقابل، ارتش جمهوری اسلامی نشان داده است که از تداوم نارضایتی دونالد ترامپ نسبت به پیشنهادهای ایران نهتنها نگران نیست، بلکه آن را نشانهای از درستبودن مسیر تهران تلقی میکند. ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی نظامی ایران، روز یکشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هیچکس در ایران برای راضیکردن ترامپ برنامهریزی نمیکند. تیم مذاکرهکننده باید طرحهایی تدوین کند که صرفاً حقوق ایران را محترم بشمارد و طبیعتاً بهتر است ترامپ از آنها راضی نباشد.»
