پنجمین بیانیه زیست محیطی جبهه محیط زیست نیروهای انقلاب اسلامی
بیتوجهی به جایگاه اکولوژیک آشوراده و میانکاله، موقعیت این تالاب ارزشمند جهانی را در کنوانسیون تالابهای بینالمللی رامسر و کنوانسیون حفاظت از تنوع زیستی در معرض خطر قرار داده است.
جبهه محیط زیست نیروهای انقلاب اسلامی در پنجمین بیانیه خود با اشاره به ارزش زیست محیطی و جهانی جزیره آشوراده به سوء مدیریتی دولتی و تهدیدهای مافیایی موجود در این جزیره واکنش نشان داد؛ در این بیانیه آمده است:
ایران زمین با دارا بودن تنوع زیستی بی نظیر و ساختار ویژه اکولوژیک، بستر شکل گیری اکوسیستم های یگانه با اهمیت جهانی بوده و افزون بر یادمان های طبیعی، از نظر تاریخی و فرهنگی نیز با اهمیت هستند و بسترهای طبیعی و منابع خدادادی، بخش گسترده و عمیقی از صنعت، هنر، آداب و رسوم، راه و روش ارتزاق و نوع معیشت، مذهب، زبان، گویش و ... را به نمایش می گذارند و ارزش های انسانی، اجتماعی، فرهنگی و طبیعی را در وجود خود اکنده اند. ارزش هایی که چه در نظر یک ایرانی و چه در ذهن یک غیر ایرانی مایه افتخار و بالندگی مردمان این سرزمین هستند و پاسداشت و حفاظت از یادمان های فرهنگی و انتقال ان به نسل های اینده، وظیفه هریک از ما است.
آشوراده به عنوان تنها جزیره ایرانی شمال ایران، به عنوان ذخیره گاه زیستکره و زون ٢ حفاظتی، ارزشی محیط زیستی و جهانی دارد.
این ناحیه، زیستگاه دو گروه از پرندگان بومی و مهاجر و پستانداران است. پرندگان بومی آن عمدتا قرقاول و دراج و پرندگان مهاجر آن شامل انواع کاکایی، گیلانشاه، چوبپا، پرستوی دریایی و گلایول، انواع قو، اردک، فلامینگو، پلیکان و غاز است که در فصول مختلف سال به شبهجزیره میانکاله و جزیره آشوراده مهاجرت میکنند. زیستگاه ماهیان خاویاری نیز یکی از ظرفیتهای جهانی دریایی آشوراده محسوب میشود.
آشوراده، جزیرهای که در طول 85 سال اشغال روسیه در طول سالهای 1836 تا 1921 میلادی همواره مورد توجه بزرگان تاریخ ایرانزمین، حتی امیرکبیر بوده، امروزه به عنوان ذخیرهگاه زیست کره نهتنها سرمایه ملی نسلهای آینده ایران است، بلکه ثروتی جهانی محسوب میشود که با بیتوجهی و رانت خواری عده ای از نزدیکان دولت تدبیر و امید، در تیررس سودجویی عدهای بسازبفروش ویژه خوار قرار گرفت.
این در حالی است که قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، وظیفه سازمان حفاظت محیط زیست را پیشگیری و ممانعت از هر نوع آلودگی و اقدام مخرب میداند که به از بین رفتن تعادل اکولوژیک طبیعت منجر میشود و ماده 16 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست تاکید میکند، هیچ حقی برای واگذاری مناطق حفاظت شده وجود ندارد.
اما با وجود این، بیتوجهی به جایگاه اکولوژیک آشوراده و میانکاله، موقعیت این تالاب ارزشمند جهانی را در کنوانسیون تالابهای بینالمللی رامسر و کنوانسیون حفاظت از تنوع زیستی در معرض خطر قرار داده است.
آشوراده سال 1348 خورشیدی برای حفاظت موثر حیات وحش بهویژه پرندگان مهاجر آبزی در معرض خطر اعلام شد و بعد پناهگاه حیات وحش نام گرفت و سپس به عنوان یکی از ذخیرهگاههای زیستکره به کمیته برنامه انسان و کره مسکون یونسکو معرفی و انتخاب شد که یکی از الگوهای منطقهای برای برقراری توسعه پایدار تلقی میشود و به طور بالقوه دارای این ظرفیت است که امکان پژوهش اکولوژیک آموزشی و تحقیقاتی را فراهم کند.
به نظر میرسد، عمده مشکلات تخریب محیط زیست ایران و ازجمله آشوراده، منشا انسانی دارد که از مهمترین عوامل آن میتوان به موارد زیر اشاره و برای رفع آن تلاش کرد:
ـ کمبود مکانیسمهای برآورد ارزش واقعی اقتصادی منابع طبیعی و محیط زیست
ـ نادیده گرفتن اصول علمی و تخصصی دانش ارزیابی اثرات محیط زیستی در پروژههای تاثیرگذار بر طبیعت
ـ نبود شفافیت مالی در تامین منابع مالی و بدهبستانهای پشت پرده
ـ بیتوجهی همگانی به اصول توسعه پایدار و ارجحیت منافع کوتاهمدت و زودبازده صرفا سودمحور
ـ ضعف بنیادی و قابلیت دور زدن قانونها و مقررات حمایتی، وجود قانونها و مقررات موازی که همزمان تعاریف موازی و گاه متناقض از یک موضوع ارائه میدهد.
ـ تناقض و موازیکاری ساختارهای متعدد و ناهماهنگ تصمیمگیر در دستگاههای دولتی و نهادهای شبهخصوصی مرتبط
ـ نادیده گرفتن نقش دانش بومی و مکانیسمهای سنتی و محلی جوامع روستایی مستقر برای حفاظت محیط زیست
ـ ناکارآمدی نظامهای نظارتی و پاسخگو نبودن مجریان پروژهها در دستیابی به اهداف پیشبینی شده
ـ نبود پایش سیستماتیک نهادهای تخصصی بینالمللی محیط زیستی
بی گمان وظیفه دولت جدید این است که برنامه ریزی مصرفی و سودجویانه را بزداید؛ چرا که این اکوسیستم های ویژه متعلق به همه ایران زمین است یعنی همه نسل های کنونی و همه ایندگان! و تخریب سودجویانه این فضاها نیز، به معنای نابودی بخشی از میراث فرهنگی و طبیعت ماست.
در نگرش های نوین، اکوسیستم های طبی در قالب مناظر فرهنگی گنجیده و برنامه ریزی و طراحی انها بر اساس اصل حفاظت شکل می گیرد. اشوراده نیز چونان موزه ای است در فضای باز، با حفظ تمامی ارزشهای طبیعی، فرهنگی و تاریخیش و هیچ تکه ای از شالوده چشم انداز ان نباید فدای طرح های توسعه عمرانی گردد. در اکوموزه طبیعی فرهنگی اشوراده مدیریت منابع و مدیریت گردشگری باید با اصل حفاظت جامع محیطی و فارغ از هرگونه ساخت و ساز همراه باشد.
طراحی و اجرای پلان مدیریت این منظر امری میان دانشی است. استقرار فضاهای موقتی خدمات توریسم باید در حداقل فضا و با مکانیابی مناسب انجام پذیرد. بناها و تاسیسات مورد نیاز باید خارج از حریم منظر فرهنگی طبیعی ان استقرار یابند. لذا حریم گذاری منظری ان گام نخست در حفاظت می باشد.
پس از ان طراحی با اصول اکولوژیک در لکه های مناسب جهت سایت های پرنده نگری تخصصی علاوه بر جذب و اموزش گردشگران، فضای امنی برای اشیان گذاری و .... پرندگان مهاجر و بومی منطقه ایجاد می کند و زمینه تبادل نظرات علمی گردشگران متخصص را فراهم می اورد.
استفاده از چرخه های بازیافت برای مصارف اولیه انرژی توصیه شده و کنترل الودگی های محیطی و پایش مداوم طرح الزامی است. گردشگری متمرکز به هیچ عنوان با این نوع منظر هماهنگ نبوده و اشتی و تعامل با طبیعت در طرح الزامی است.
اگر نه فقط آشوراده بلکه کلیه یادمان های طبیعی، فرهنگی این سرزمین تحت مدیریت بهره وری سودجویانه قرارگیرند، به تدریج ایران زمین جلوه های باشکوه و ارزشمند خود را به خاطره ها خواهند سپرد.
سخن آخر این که منابع طبیعی و تاریخی، مالکیت خصوصی و دولتی ندارد، بلکه متعلق به همه مردم ایران است و حفاظت از چشم انداز طبیعی ـ فرهنگی پناهگاه حیات وحش آشوراده علاوه بر دولت بر دوش ملت نیز هست.
تا کنون متخصصان و نیروهای مردمی مبارزات بسیاری را با برنامه های سودجویانه و غیر علمی مسئولین محیط زیست داشته اند و ادامه این راه جز با تغییر در نحوه مدیریت کلان تا خرد متولیان محیط زیست این سرزمین امکان پذیر نیست. بدون شک تغییر سیاست گذاری سودجویانه به مدیریت حفاظت جامع امری دشوار خواهد بود اما این بهایی است که باید پرداخته شود.